Baden-Baden herdenkt Gerhard Durlacher (1928-1996)

Het huis in de Lichtentaler Strasse in Baden-Baden waar de familie Durlacher tot 1937 woonde

Door Reinjan Mulder
Het Duitse stadje Baden-Baden staat aan de vooravond van een grote literaire actie rond het boek Drenkeling – Kinderjaren in het Derde Rijk van de Nederlandse schrijver en socioloog G.L. (Gerhard) Durlacher. In dit boek, dat in 1987 bij J.M. Meulenhoff verscheen en dat verschillende keren werd herdrukt, beschrijft Durlacher (1928-1996) zijn vroegste jeugd in Baden-Baden en de anti-joodse maatregelen in de jaren dertig – tot en met de vlucht met zijn familie in 1937, die hem naar Nederland zou voeren.
Het boek was al eerder in het Duits vertaald, onder de titel Ertrinken, maar het was al lang niet meer te krijgen. Dat verandert nu het centraal staat in de ‘stadtweite’ actie Eine Stadt liest ein Buch. In het kader van die actie worden alle inwoners van Baden-Baden opgeroepen zich in 2018 in Gerhardt Durlacher’s herinneringen aan (meer…)

2017 in het teken van Jan Montyn, Theo Sontrop en Frans Janssen – Connie Palmen onverminderd populair

Connie Palmen, foto van Annaleen Louwes achterop de eerste druk van ‘De Wetten’

Door onze mediaredactie
UPDATE 1-1-2018 – Het afgelopen jaar was een goed jaar voor Das Zahngold. Steeg het aantal bezoeken van 85.664 in 2016 tot 118.591, dank zij 50.299 bezoekers, het aantal pagina’s dat werd opgevraagd verdubbelde zelfs ruimschoots, van 300.774 naar 734.169.
Dank zij die aantallen evenaart de site in zijn tiende jaar het topjaar 2014, toen er door de landelijke ophef rond de NSB-schilder Jan van Anrooy 121.498 bezoeken en 711.741 bekeken pagina’s werden geregistreerd.
Meest gelezen in Das Zahngold werd in 2017 het nu tien jaar oude verhaal over Reinjan Mulder’s zoektocht naar de voortijdige schoolverlaters van zijn vroegere Gymnasium. Werd dat in 2016 nog 627 keer gelezen, in 2017 was dat 2.569 keer, een verviervoudiging, zodat het in november op lijst meest gelezen stukken sinds 2008 belandde.
Meer dan tweeduizend lezers haalden ook de reconstructie van de leegloop bij uitgeverij Meulenhoff, die rond de uitgeverscrisis van Atlas/Contact veel werd opgevraagd, het dramatische interview met Connie Palmen na de dood van Ischa Meijer en de inleiding van filosofe Marli Huijer en Reinjan Mulder bij hun boek Opnieuw beginnen.

Nieuw op das Zahngold: de teruggevonden recensie van D.A. Kooiman’s ‘Montyn’

Opvallende nieuwkomers op de lijst veel (en lang!) gelezen stukken zijn in 2017 de terugblik op de bij de Oba verdwenen recensies van D.A. Kooiman’s roman Montyn, na de dood van etser Jan Montyn (1.685 keer gelezen), de reconstructie van de verschijning van Connie Palmen’s De Wetten na 25 jaar en de herinneringen aan de in 2016 overleden tv-presentator Wim Brands en de legendarische uitgever Theo Sontrop.
Sterkste nieuwkomer is het geruchtmakende interview met boekwetenschapper Frans A. Janssen over de Ritman Bibliotheek, dat hem zijn vriendschap met W.F. Hermans kostte. Dat werd in 2017 bijna 1.700 keer opgevraagd.

Onder de populairste literaire auteurs op de site staat Connie Palmen nog steeds ongeslagen bovenaan, met twee stukken in de top 15, terwijl de paginagrote NRC-recensie van De Wetten net als in 2016 met 1.261 lezers weer de meest gelezen recensie van het jaar was.
Goede tweede is Cees Nooteboom, door de veel gelezen terugblikken op zijn doorbraak-roman Rituelen en zijn lauw ontvangen boekenweekgeschenk Het volgende verhaal, gevolgd door Dirk Ayelt Kooiman, met Montyn, en Harry Mulisch, wiens Ontdekking van de hemel afgelopen jaar zijn 25-jarig jubileum beleefde.
Opvallende nieuwkomers onder de recensies zijn die over Hanny Michaelis‘ oorlogsdagboeken, over de vroege brieven van Arnon Grunberg, en, dit najaar, de recensies van Alma Mathijsen’s Vergeet de meisjes en Max Pam’s Leviathan.
Onverminderd populair bleven de inmiddels meer dan 40 jaar oude recensie van Jona Oberski’s Kinderjaren, die (meer…)

Nachtwerker in de broodfabriek – brieven en verhalen uit de archieven van Arnon Grunberg

Schliersee 1998. Reinjan Mulder ontmoet Arnon Grunberg alias Marek van der Jagt. Coll. Bijzondere Collecties

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Arnon Grunberg, De dagen van Leopold Magelmann – Een keuze uit de archieven van Arnon Grunberg. Uitg. Nijgh & Van Ditmar, 463 blz. 

In november 2000 verscheen bij uitgeverij de Geus De geschiedenis van mijn kaalheid, het debuut van Marek van der Jagt. Inmiddels is algemeen bekend dat achter die naam Arnon Grunberg schuil ging, maar bij verschijnen deed de uitgever die ik toen was nog erg zijn best om een ondoordringbaar rookgordijn rond de identiteit van zijn auteur op te trekken. Zo zou de mysterieuze Van der Jagt volgens eigen zeggen een filosofiestudent uit Wenen zijn, die ’s nachts in een broodfabriek werkte.
Ook de roman waarmee hij debuteerde, was op het eerste gezicht weinig Grunbergiaans. De geschiedenis van mijn kaalheid gaat over een labiele student uit Wenen, die tijdens een wandeling over een hoge alp bij het Duitse Schliersee zijn extravagante moeder een zetje geeft, zodat zij dodelijk naar beneden stort, het ravijn in. Daarna zou hij (meer…)

Carolijn Vissers kroniek over een culturele revolutie – De nooit voltooide constructie van de Chinese ‘nieuwe mens’

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Carolijn Visser, Selma – Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao. Uitg. Atlas Contact, 288 blz. Prijs 15,-

De laatste tijd moet ik veel aan Renate Rubinstein denken (Waar blijft haar biografie?). Niet alleen als ik de columns lees die Elke Geurts elke week in Trouw over haar echtscheiding schrijft, en die nu zijn uitgemond in haar boek Ik nog wel van jou, waarmee ze, net als Rubinstein destijds, haar man wilde ‘terugschrijven’. Ook denk ik veel aan de gevierde Vrij Nederland-columniste nu ik Selma heb gelezen, het met de Libris Geschiedenisprijs bekroonde boek van Carolijn Visser.
Had ‘Tamar’ nog geleefd, dan zou ze over die bekroning waarschijnlijk als eerste heel, heel luid en triomfantelijk gejuicht hebben. In Selma – Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao, reconstrueert Visser het uitzonderlijke leven van de Nederlandse Selma Vos (1921-1968), die kort na de oorlog in Cambridge een Chinese psycholoog leert kennen, met wie ze via Hongkong naar China verhuist, waar hij al snel carriere maakt binnen (meer…)

Nederland vanaf de fiets – Het utopische fotoboek van Yorit Kluitman

Door Reinjan Mulder
Het is een wel heel mooi, utopisch beeld, dat de grafisch vormgever Yorit Kluitman ons biedt in zijn magistrale boek Bicycle Landscape. Voor dit opvallend luxueus uitgevoerde fotoboek fietste hij jarenlang door Nederland, 85.788 kilometer maar liefst, met het vooropgezette idee in ten minste elke van de 388 gemeenten van ons land een foto te maken vanaf zijn (stilstaande) fiets. Uit de 10.008 foto’s die dat project opleverde, koos hij er uiteindelijk 600 uit, groot en klein, en daarmee stelde hij zijn boek samen.
Helemaal eerlijk deed Yorit Kluitman dat niet. In sommige gemeenten maakte hij veel meer foto’s dan in andere. Zo leverden de gemeenten Hellevoetsluis, Helmond, Hendrik-Ido-Ambacht, Hengelo en ’s Hertogenbosch – om ons tot de He-gemeenten te beperken – allemaal slechts één foto op die in het boek mocht, en werden de meer verstilde, schilderachtige gemeenten zoals Texel (6 maal), Hulst (7) Heeze-Leende (8), Ameland (9) en Schiermonnikoog (9) heel (meer…)

Veel gelezen in oktober: over Jan Wolkers, Harry Mulisch, Alma Mathijsen en Objectief Oost

Door onze mediaredactie
Ook in oktober 2017 bleef het scootergeweld op de fietspaden Das Zahngold overheersen. De twee artikelen die hierover verschenen, uit 2017 en 2014, kregen respectievelijk 402 en 124 lezers, waarbij het eerste al meteen na publicatie 52 Facebook-likes kreeg. En toen moest het artikel van Reinjan Mulder uit Het Parool nog verschijnen…
Bij de stukken over andere onderwerpen ging de meeste aandacht naar Jan Wolkers’ relatie met J.M. Meulenhoff (195 lezers), rond de veelbesproken verschijning van Onno Blom’s Wolkers-biografie, naar het project Objectief Nederland (199) en de recente spin-off Objectief Oost (187), en naar chronobioloog Till Roenneberg, toen duidelijk werd dat de Nobelprijs naar zijn eminente vakgenoten ging (123).
Onder de goed gelezen recensies waren er dit keer veel van recente datum: allereerst van Alma Mathijsen’s Vergeet de meisjes (256 keer gelezen), en ook over Hanny Michaelis’ Oorlogsdagboek – 2 (121) en Max Pam’s Leviathan (77) werd vaak gelezen. Daarnaast was er afgelopen week veel belangstelling voor Reinjan Mulder’s recensie van Harry Mulisch’ De ontdekking van de hemel, die nu 25 jaar geleden (23-10-1992) in NRC Handelsblad verscheen (115 keer gelezen). Onkruid vergaat niet…

LEESPAARDEN
Langst gelezen werden afgelopen maand:
1. De teloorgang van uitgeverij Meulenhoff 2001-2011 (gemiddelde leestijd 10:51 minuten)
2. Ach, Gorodisje… Met vertaler Wim Hartog in het voetspoor van Konstantin Paustovski (10:08)
3. Nazikunst in het gemeentehuis? – de zaak Jan van Anrooy (9:29)
4. En weer was de oorlog in mijn leven – Bij de dood van Jan Montyn (1924-2015) (9:06)
5. Slachtoffer van (meer…)

Het Parool: Amsterdam Fietsrepubliek!

In Het Parool verscheen vandaag een artikel van Reinjan Mulder, die zich afvraagt waarom Amsterdam zich niet van Het Koninkrijk afscheidt, nu de landelijke politiek de permanente aanslag van scooters op het fietsnetwerk weigert aan te pakken. Hieronder de tekst.

Wat zou er gebeuren als Amsterdam zich van Nederland zou afscheiden? Duizenden mensen op de Dam, en een burgemeester die president wordt en in die functie de eisen van Den Haag naast zich neerlegt? Voor het zover is, moet er nog heel wat gebeuren. Anders dan in Spanje lopen de belangen van onze hoofdstad en de rest van het land maar in beperkte mate uiteen. Daar komt bij dat Amsterdam al sinds jaar en dag de hoofdstad van Nederland is. Wat is nou een lichaam zonder hoofd, en wat een hoofd zonder lichaam?
Toch is er één terrein waarop nu al jaren een totaal wanbegrip bestaat tussen Amsterdamse politici van links tot rechts en tot de burgemeester en Den Haag: het fietsbeleid. Willen alle partijen in de Gemeenteraad zo snel mogelijk alle scooters van het fietspad weren, omdat alleen een fietsstad een leefbare infrastructuur garandeert, in Den Haag willen de politieke machten dat (meer…)

Stop de snorscooter – maak Amsterdam een fietsrepubliek

Fietsdemonstratie op de Dam

Door Reinjan Mulder
Vannacht droomde ik dat Amsterdam zich eenzijdig onafhankelijk had verklaard van Nederland. In navolging van Catalonië had de stad genoeg gekregen van het geneuzel op het Binnenhof dat er nu al jaren lang voor zorgt dat de half miljoen fietsers die de stad telt dag in dag uit bloot staan aan de dreiging slachtoffer te worden van snorscooters. We zouden het voortaan zelf oplossen.
Drieënhalf jaar geleden overkwam het mij zelf. Ik reed op het fietspad langs de Linnaeusstraat, stapvoets, omdat ik bij de zebra naar links af wilde slaan en achter me een (brom)fietser zag. Nog geen seconde later lag ik languit op de rand van de stoep, en lag mijn verfrommelde fiets minstens een meter verder. Ik was in volle vaart van achteren door een scooter geschept.
Er kwam een ambulance voorrijden en in het OLVG hoorde ik dat mijn enkel op twee plaatsen gebroken was, evenals mijn kuitbeen. Ik kon geen stap meer zetten.
De twee mannen die op de scooter hadden gezeten, waren flink tegen me tekeer gegaan, omdat ze een afspraak dreigden te missen en een van beide was meteen druk gaan bellen om (meer…)

Reinjan Mulder: How it was – some remarks on the 1974 foto-experiment Objective Netherlands

 

The making of the 2016 exhibition Objective Netherlands in the Rijksmuseum Amsterdam, with curators Harm Stevens and Mattie Boom

In the summer of 2016 the Rijksmuseum Amsterdam showed ‘Objective Netherlands’, 208 vintage-prints Reinjan Mulder (1949) made in 1974, showing a completely new view of the Netherlands: ‘as objective as possible’.
In this article he remembers how he developed his ideas in the seventies, and how he completed his experiment with the help of the Dutch Ministry of Culture, the Dutch Art Council, and many farmers, busdrivers, fishermen and civilians.

IN 1972 I WROTE AN ARTICLE for the Dutch student weekly Propria Cures (PC) making a plea – still relevant – for portrait orientated films. In the visual arts, we had paintings with landscape orientation and portrait orientation, photographers often took square photos as well as images with landscape orientation and portrait orientation, but when filming moving reproductions of reality we  (meer…)

Bij de tiende sterfdag van Jan Wolkers (1925-2007) – Hoe Wolkers’ ‘beste’ werk voor Meulenhoff behouden bleef

Door Reinjan Mulder

Twee Wolkers-herdrukken uit 2005 en Peter van Zonneveld's 'Terug naar Leiden en Oegstgeest - fietsen en wandelen met Jan Wolkers'

Twee Wolkers-herdrukken uit 2005 naast Peter van Zonneveld’s ‘Terug naar Leiden en Oegstgeest – fietsen en wandelen met Jan Wolkers’

[UPDATE 2019] – Morgen is het precies tien jaar geleden dan Jan Wolkers stierf. Met de vuistdikke, wetenschappelijke (!) biografie van Onno Blom wordt daaraan gelukkig op gepaste wijze aandacht besteed. Dr. Blom, van harte!
Waar ik zelf wel nieuwsgierig naar ben, is hoe Onno Blom de overstap van Jan Wolkers naar De Bezige Bij benadert. Laat ik daarom vertellen wat ik me van deze overstap herinner. En ook hoe ik in 2005 als redacteur van uitgeverij Meulenhoff op het nippertje een aanval van De Bezige Bij’s Robbert Ammerlaan op twee van onze grootste bestsellers Kort Amerikaans en Turks Fruit van Jan Wolkers wist af te slaan.
In het voorjaar van dat rampjaar kwam bij ons op de toch al vreselijk getergde uitgeverij een kort, zakelijk briefje binnen dat ik niet gauw zal vergeten. Het was geschreven door de toenmalige Bezige Bij-directeur Robbert Ammerlaan. Jan Wolkers, zo schreef Ammerlaan ons, had hem laten weten graag al zijn boeken bij De Bezige Bij te willen onderbrengen, dus ook zijn oudere boeken, die tot dan toe in het fonds van J.M. Meulenhoff zaten. En het pikante was dat Jan Wolkers aan hem, Robbert Ammerlaan, zou hebben gevraagd om die overgang met ons in orde te maken.
Wat te doen? Jan Wolkers was na de uittocht van auteurs onder Annette Portegies en Mai Spijkers (meer…)