Gouden Ganzenveer: Antjie Krog’s betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in de Nederlandse taal

Nederlands boek?

Door Reinjan Mulder
UPDATE – Onder de kop ‘Antjie Krog: geen spijt als Afrikaans verdwijnt’ verscheen op 17 juni 1992 een interview in NRC Handelsblad met de Zuidafrikaanse schrijfster, dichter en journaliste Antjie Krog. Die kop was wat ongelukkig, omdat Krog in het interview juist wel spijt toonde over het verdwijnen van het Afrikaans, maar dat deed aan de strekking weinig af. Het Afrikaans (de aan het Nederlands verwante taal die veel Zuidafrikanen spreken) was in de voorbije eeuw nauw verbonden geraakt met de apartheid, vond Antjie Krog, en zou daarom waarschijnlijk als officiële taal in het nieuwe Zuid Afrika verdwijnen. En zij kon daar begrip voor opbrengen. Antjie Krog: ‘Ik verwacht dat het Afrikaans in Zuid-Afrika over niet al te lange tijd zal verdwijnen. Het Engels zal de enige officiële taal worden en ik accepteer dat, al is het met spijt. Ik zie hier in Rotterdam op Poetry International hoe rijk je bent wanneer je meer dan één taal spreekt. Ik vind het ook verschrikkelijk als iedereen hetzelfde klinkt. Maar dan begrijpen we elkaar tenminste!’
Afgelopen zaterdag werd bekend dat dezelfde Antjie Krog in april een belangrijke prijs krijgt vanwege haar ‘grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in de Nederlandse taal’. Die mededeling bracht mij in verwarring. Niet omdat ze 25 jaar geleden accepteerde dat het Afrikaans zou verdwijnen. Ik zou dat in haar geval waarschijnlijk ook accepteren. Ik raakte in verwarring omdat Antjie Krog niet in het Nederlands schrijft, en dat is voor iemand met zo’n mooie bekroning op zijn zachtst gezegd vreemd. Antjie Krog’s gedichten verschijnen eerst in het Afrikaans, in Zuid Afrika, en worden dan door een paar uitstekende vertalers in het Nederlands omgezet. En haar niet minder belangrijke journalistieke werk, zoals het schitterende Country of my skull (1998), verschijnt doorgaans eerst in het Engels, in kranten en boeken, en wordt dan pas in het Nederlands vertaald.

Vertwijfeld pak ik het oude NRC-interview uit 1992 er nog eens bij, en lees: ‘De Zuidafrikaanse dichteres Antjie Krog, die gisteravond op het poëziefestival in Rotterdam optrad, schrijft haar boeken in een taal die ernstig bedreigd wordt, ze geeft ook les in die taal, maar ze weigert tegen het verdwijnen ervan in verweer te komen. “Nu het zover is, voel ik (meer…)

Beter dan Salinger? Een onhandig en verouderd boek – Bij herlezing van Gerard Reve’s De avonden (1947)

De avonden heeft al veel edities en jubileumedities gekend. Hier de 64ste druk bij een foto van Eddy Posthuma de Boer.

Door Reinjan Mulder
22 december 2017 – Ik heb het boek natuurlijk veel te laat gelezen. Toen ik voor het eerst De avonden van Gerard Reve las, in december 1967, was ik al anderhalf jaar het huis uit en kon ik me nog maar moeilijk verplaatsen in de al wat oudere jongere die Frits van Egters heet en nog bij zijn ouders thuis woont, waar hij zich ergert aan hun traagheid. We zaten midden in de jaren zestig, en in ieder geval in Amsterdam was er toen geen enkele reden voor de verveling die in het boek zo uit en te na wordt gecultiveerd. Ik heb De avonden na die eerste lezing in mijn studentenflat dan ook vrij lang ongestoord in mijn kast laten staan, om het er alleen maar uit te halen als (meer…)

Baden-Baden herdenkt Gerhard Durlacher (1928-1996)

Het huis in de Lichtentaler Strasse in Baden-Baden waar de familie Durlacher tot 1937 woonde

Door Reinjan Mulder
Het Duitse stadje Baden-Baden staat aan de vooravond van een grote literaire actie rond het boek Drenkeling – Kinderjaren in het Derde Rijk van de Nederlandse schrijver en socioloog G.L. (Gerhard) Durlacher. In dit boek, dat in 1987 bij J.M. Meulenhoff verscheen en dat verschillende keren werd herdrukt, beschrijft Durlacher (1928-1996) zijn vroegste jeugd in Baden-Baden en de anti-joodse maatregelen in de jaren dertig – tot en met de vlucht met zijn familie in 1937, die hem naar Nederland zou voeren.
Het boek was al eerder in het Duits vertaald, onder de titel Ertrinken, maar het was al lang niet meer te krijgen. Dat verandert nu het centraal staat in de ‘stadtweite’ actie Eine Stadt liest ein Buch. In het kader van die actie worden alle inwoners van Baden-Baden opgeroepen zich in 2018 in Gerhardt Durlacher’s herinneringen aan (meer…)

2017 in het teken van Jan Montyn, Theo Sontrop en Frans Janssen – Connie Palmen onverminderd populair

Connie Palmen, foto van Annaleen Louwes achterop de eerste druk van ‘De Wetten’

Door onze mediaredactie
UPDATE 1-1-2018 – Het afgelopen jaar was een goed jaar voor Das Zahngold. Steeg het aantal bezoeken van 85.664 in 2016 tot 118.591, dank zij 50.299 bezoekers, het aantal pagina’s dat werd opgevraagd verdubbelde zelfs ruimschoots, van 300.774 naar 734.169.
Dank zij die aantallen evenaart de site in zijn tiende jaar het topjaar 2014, toen er door de landelijke ophef rond de NSB-schilder Jan van Anrooy en de zelfmoord van Nanne Tepper 121.498 bezoeken en 711.741 bekeken pagina’s werden geregistreerd.
Meest gelezen in Das Zahngold was in 2017 voor het eerst het nu tien jaar  oude verhaal over Reinjan Mulder’s zoektocht naar de voortijdige schoolverlaters van zijn vroegere Gymnasium. Werd dat in 2016 nog 627 keer gelezen, eind 2017 was dat 2.569, een verviervoudiging, waardoor het ook op lijst meest gelezen stukken sinds 2008 is beland.
Meer dan tweeduizend lezers haalden ook de reconstructie van de leegloop bij uitgeverij Meulenhoff, die rond de uitgeverscrisis van Atlas/Contact veel werd opgevraagd, het dramatische interview met Connie Palmen na de dood van Ischa Meijer en de inleiding van filosofe Marli Huijer en Reinjan Mulder bij hun boek Opnieuw beginnen.

Nieuw op das Zahngold: de teruggevonden recensie van D.A. Kooiman’s ‘Montyn’

Opvallende nieuwkomers op de lijst veel (en lang!) gelezen stukken zijn in 2017 de terugblik op de bij de Oba verdwenen recensies van D.A. Kooiman’s roman Montyn, na de dood van etser Jan Montyn (1.685 keer gelezen), de reconstructie van de verschijning van Connie Palmen’s De Wetten na 25 jaar en de herinneringen aan de in 2016 overleden tv-presentator Wim Brands en de legendarische uitgever Theo Sontrop.
Sterkste nieuwkomer is het geruchtmakende interview met boekwetenschapper Frans A. Janssen over de Ritman Bibliotheek, dat hem zijn vriendschap met W.F. Hermans kostte. Dat werd in 2017 bijna 1.700 keer opgevraagd.

Onder de populairste literaire auteurs op de site staat Connie Palmen nog steeds ongeslagen bovenaan, met twee stukken in de top 15, terwijl de paginagrote NRC-recensie van De Wetten net als in 2016 met 1.261 lezers weer de meest gelezen recensie van het jaar was.
Goede tweede is Cees Nooteboom, door de veel gelezen terugblikken op zijn doorbraak-roman Rituelen en zijn lauw ontvangen boekenweekgeschenk Het volgende verhaal, gevolgd door Dirk Ayelt Kooiman, met Montyn, en Harry Mulisch, wiens Ontdekking van de hemel afgelopen jaar zijn 25-jarig jubileum beleefde.
Opvallende nieuwkomers onder de recensies zijn die over Hanny Michaelis‘ oorlogsdagboeken, over de vroege brieven van Arnon Grunberg, en, dit najaar, de recensies van Alma Mathijsen’s Vergeet de meisjes en Max Pam’s Leviathan.
Onverminderd populair bleven de inmiddels meer dan 40 jaar oude recensie van Jona Oberski’s Kinderjaren, die (meer…)

Nachtwerker in de broodfabriek – brieven en verhalen uit de archieven van Arnon Grunberg

Schliersee 1998. Reinjan Mulder ontmoet Arnon Grunberg alias Marek van der Jagt. Coll. Bijzondere Collecties

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Arnon Grunberg, De dagen van Leopold Magelmann – Een keuze uit de archieven van Arnon Grunberg. Uitg. Nijgh & Van Ditmar, 463 blz. 

In november 2000 verscheen bij uitgeverij de Geus De geschiedenis van mijn kaalheid, het debuut van Marek van der Jagt. Inmiddels is algemeen bekend dat achter die naam Arnon Grunberg schuil ging, maar bij verschijnen deed de uitgever die ik toen was nog erg zijn best om een ondoordringbaar rookgordijn rond de identiteit van zijn auteur op te trekken. Zo zou de mysterieuze Van der Jagt volgens eigen zeggen een filosofiestudent uit Wenen zijn, die ’s nachts in een broodfabriek werkte.
Ook de roman waarmee hij debuteerde, was op het eerste gezicht weinig Grunbergiaans. De geschiedenis van mijn kaalheid gaat over een labiele student uit Wenen, die tijdens een wandeling over een hoge alp bij het Duitse Schliersee zijn extravagante moeder een zetje geeft, zodat zij dodelijk naar beneden stort, het ravijn in. Daarna zou hij (meer…)

Carolijn Vissers kroniek over een culturele revolutie – De nooit voltooide constructie van de Chinese ‘nieuwe mens’

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Carolijn Visser, Selma – Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao. Uitg. Atlas Contact, 288 blz. Prijs 15,-

De laatste tijd moet ik veel aan Renate Rubinstein denken (Waar blijft haar biografie?). Niet alleen als ik de columns lees die Elke Geurts elke week in Trouw over haar echtscheiding schrijft, en die nu zijn uitgemond in haar boek Ik nog wel van jou, waarmee ze, net als Rubinstein destijds, haar man wilde ‘terugschrijven’. Ook denk ik veel aan de gevierde Vrij Nederland-columniste nu ik Selma heb gelezen, het met de Libris Geschiedenisprijs bekroonde boek van Carolijn Visser.
Had ‘Tamar’ nog geleefd, dan zou ze over die bekroning waarschijnlijk als eerste heel, heel luid en triomfantelijk gejuicht hebben. In Selma – Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao, reconstrueert Visser het uitzonderlijke leven van de Nederlandse Selma Vos (1921-1968), die kort na de oorlog in Cambridge een Chinese psycholoog leert kennen, met wie ze via Hongkong naar China verhuist, waar hij al snel carriere maakt binnen (meer…)

Nederland vanaf de fiets – Het utopische fotoboek van Yorit Kluitman

Door Reinjan Mulder
Het is een wel heel mooi, utopisch beeld, dat de grafisch vormgever Yorit Kluitman ons biedt in zijn magistrale boek Bicycle Landscape. Voor dit opvallend luxueus uitgevoerde fotoboek fietste hij jarenlang door Nederland, 85.788 kilometer maar liefst, met het vooropgezette idee in ten minste elke van de 388 gemeenten van ons land een foto te maken vanaf zijn (stilstaande) fiets. Uit de 10.008 foto’s die dat project opleverde, koos hij er uiteindelijk 600 uit, groot en klein, en daarmee stelde hij zijn boek samen.
Helemaal eerlijk deed Yorit Kluitman dat niet. In sommige gemeenten maakte hij veel meer foto’s dan in andere. Zo leverden de gemeenten Hellevoetsluis, Helmond, Hendrik-Ido-Ambacht, Hengelo en ’s Hertogenbosch – om ons tot de He-gemeenten te beperken – allemaal slechts één foto op die in het boek mocht, en werden de meer verstilde, schilderachtige gemeenten zoals Texel (6 maal), Hulst (7) Heeze-Leende (8), Ameland (9) en Schiermonnikoog (9) heel (meer…)

Veel gelezen in oktober: over Jan Wolkers, Harry Mulisch, Alma Mathijsen en Objectief Oost

Door onze mediaredactie
Ook in oktober 2017 bleef het scootergeweld op de fietspaden Das Zahngold overheersen. De twee artikelen die hierover verschenen, uit 2017 en 2014, kregen respectievelijk 402 en 124 lezers, waarbij het eerste al meteen na publicatie 52 Facebook-likes kreeg. En toen moest het artikel van Reinjan Mulder uit Het Parool nog verschijnen…
Bij de stukken over andere onderwerpen ging de meeste aandacht naar Jan Wolkers’ relatie met J.M. Meulenhoff (195 lezers), rond de veelbesproken verschijning van Onno Blom’s Wolkers-biografie, naar het project Objectief Nederland (199) en de recente spin-off Objectief Oost (187), en naar chronobioloog Till Roenneberg, toen duidelijk werd dat de Nobelprijs naar zijn eminente vakgenoten ging (123).
Onder de goed gelezen recensies waren er dit keer veel van recente datum: allereerst van Alma Mathijsen’s Vergeet de meisjes (256 keer gelezen), en ook over Hanny Michaelis’ Oorlogsdagboek – 2 (121) en Max Pam’s Leviathan (77) werd vaak gelezen. Daarnaast was er afgelopen week veel belangstelling voor Reinjan Mulder’s recensie van Harry Mulisch’ De ontdekking van de hemel, die nu 25 jaar geleden (23-10-1992) in NRC Handelsblad verscheen (115 keer gelezen). Onkruid vergaat niet…

LEESPAARDEN
Langst gelezen werden afgelopen maand:
1. De teloorgang van uitgeverij Meulenhoff 2001-2011 (gemiddelde leestijd 10:51 minuten)
2. Ach, Gorodisje… Met vertaler Wim Hartog in het voetspoor van Konstantin Paustovski (10:08)
3. Nazikunst in het gemeentehuis? – de zaak Jan van Anrooy (9:29)
4. En weer was de oorlog in mijn leven – Bij de dood van Jan Montyn (1924-2015) (9:06)
5. Slachtoffer van (meer…)

Het Parool: Amsterdam Fietsrepubliek!

In Het Parool verscheen vandaag een artikel van Reinjan Mulder, die zich afvraagt waarom Amsterdam zich niet van Het Koninkrijk afscheidt, nu de landelijke politiek de permanente aanslag van scooters op het fietsnetwerk weigert aan te pakken. Hieronder de tekst.

Wat zou er gebeuren als Amsterdam zich van Nederland zou afscheiden? Duizenden mensen op de Dam, en een burgemeester die president wordt en in die functie de eisen van Den Haag naast zich neerlegt? Voor het zover is, moet er nog heel wat gebeuren. Anders dan in Spanje lopen de belangen van onze hoofdstad en de rest van het land maar in beperkte mate uiteen. Daar komt bij dat Amsterdam al sinds jaar en dag de hoofdstad van Nederland is. Wat is nou een lichaam zonder hoofd, en wat een hoofd zonder lichaam?
Toch is er één terrein waarop nu al jaren een totaal wanbegrip bestaat tussen Amsterdamse politici van links tot rechts en tot de burgemeester en Den Haag: het fietsbeleid. Willen alle partijen in de Gemeenteraad zo snel mogelijk alle scooters van het fietspad weren, omdat alleen een fietsstad een leefbare infrastructuur garandeert, in Den Haag willen de politieke machten dat (meer…)

Stop de snorscooter – maak Amsterdam een fietsrepubliek

Fietsdemonstratie op de Dam

Door Reinjan Mulder
Vannacht droomde ik dat Amsterdam zich eenzijdig onafhankelijk had verklaard van Nederland. In navolging van Catalonië had de stad genoeg gekregen van het geneuzel op het Binnenhof dat er nu al jaren lang voor zorgt dat de half miljoen fietsers die de stad telt dag in dag uit bloot staan aan de dreiging slachtoffer te worden van snorscooters. We zouden het voortaan zelf oplossen.
Drieënhalf jaar geleden overkwam het mij zelf. Ik reed op het fietspad langs de Linnaeusstraat, stapvoets, omdat ik bij de zebra naar links af wilde slaan en achter me een (brom)fietser zag. Nog geen seconde later lag ik languit op de rand van de stoep, en lag mijn verfrommelde fiets minstens een meter verder. Ik was in volle vaart van achteren door een scooter geschept.
Er kwam een ambulance voorrijden en in het OLVG hoorde ik dat mijn enkel op twee plaatsen gebroken was, evenals mijn kuitbeen. Ik kon geen stap meer zetten.
De twee mannen die op de scooter hadden gezeten, waren flink tegen me tekeer gegaan, omdat ze een afspraak dreigden te missen en een van beide was meteen druk gaan bellen om (meer…)