‘Zij leerde Geldermalsen dansen’ – bij de dood van Hanna Mulder-Hulscher (1922-2013)

Hanna Vreugde

Marinus Vreugde: De duikster, gipsafgietsel. In 1934 poseerde Hanna Hulscher voor de beeldhouwer Marinus Vreugde voor het beeld ‘de duikster’ aan het Zonnenhuis in Amsterdam

Door Reinjan Mulder
GELDERMALSEN, 22 JUNI – Afgelopen dinsdag, 18 juni, ontbeet ik voor het eerst van mijn leven in een ziekenhuis, het Rivierenlandziekenhuis in Tiel. Ik had een enerverende nacht achter de rug en vroeg me af of ik nog iemand bellen moest. Mijn vrouw had ik gebeld, mijn zusje, de buren, er was een berichtje gegaan naar mijn zoon, naar Truusje, de nichtjes, naar Daan.
Ineens schoot het me te binnen. Stom!
Mijn moeder! Ik had mijn moeder nog niets laten horen. Hoe kon ik haar vergeten?

Mijn schrik duurde niet lang. Al snel drong tot me door dat degeen die ik bij belangrijke gebeurtenissen altijd als een van de eersten belde, er sinds een paar uur niet meer was. Om 8 minuten voor middernacht had ik haar een intens diepe zucht horen slaken. Ik was zachtjes naar haar bed gelopen, had naar haar ingevallen gezicht gekeken, en toen op mijn horloge.
Twee minuten, drie minuten.
Het bleef stil, doodstil.
Dit moest (meer…)

De tien Leespaarden van mei: Margriet de Moor direct op 2

Door onze mediaredactie
UPDATE – Van de nieuwe stukken in Das Zahngold werden afgelopen maand vooral twee geactualiseerde profielen goed gelezen: van Jan Eijkelboom (6) en Bob den Uylprijs-winnaaar Carolijn Visser (13). Bij de oudere stukken was er weer veel intensieve belangstelling voor Reinjan Mulder’s reportage over de voortijdige schoolverlaters van het Tiels Gymnasium uit 2008 (1), Till Roenneberg’s inleiding bij zijn boek over chronobiologie Het innerlijk uurwerk (9) en Patricia de Martelaere’s postuum gevonden brief over Het onverwachte antwoord (5).  De ‘Leespaarden’ van mei gaan daardoor, in volgorde van leesintensiteit (met tussen haakjes hun positie in april) naar:
1.(re) Reinjan Mulder: De ondergang van het Stedelijk Gymnasium in Tiel
2 (-) Recensie van Eerst grijs dan wit dan blauw van Margriet de Moor
3.(re) Interview met A.F.Th van der Heijden over zijn cyclus De Tandeloze tijd
4.(6) ‘Objectief beeld van Nederland’ – Rijksmuseum verwerft werk van Reinjan Mulder
5.(10) Patricia de Martelaere over haar roman Het onverwachte antwoord
6.(-) ‘Alles moet kloppen’ – Vijf jaar na de dood van dichter Jan Eijkelboom
7.(4) Leon de Winter schrijft literatuur! Recensie van De Ruimte van Sokolov
8. (re) Nieuwe knollen voor oude citroenen – Sander (meer…)

Bij de P.C. Hooftprijs 2013 – interview met schrijver A.F.Th. van der Heijden over zijn cyclus ‘De tandeloze tijd’

A.F.Th. van der Heijden: gefascineerd door de roes

Door Reinjan Mulder
UPDATE – Ergens bij A.F.Th. van der Heijden op zolder moet nog het grote boek liggen dat hij op zijn zestiende schreef, het boek ‘waar alles in stond’. Hoewel hij het later als een puberfantasie beschouwde, zijn al zijn boeken en romancycli wel steeds meer op één zo’n allesomvattende roman gaan lijken. Zelf zei hij over dat ene, grote boek waaraan hij altijd zou blijven werken, toen ik hem in 1996 interviewde: ‘Juist omdat het om één boek gaat, probeer ik in elk deel een andere toon aan te slaan. Dat is de hink-stap-sprong van het vertellen. Ik zou wel eens wat anders willen doen, maar ik besef wel dat ik misschien wel altijd aan De Tandeloze Tijd zal blijven vastzitten. De trouw aan het ene werk is bij mij groter dan (meer…)

Bob den Uyl-prijs 2013 voor reis-schrijfster Carolijn Visser ‘Alles was daar anders’ – profiel van een stevige winnaar

Door Reinjan Mulder
fCar2 otIn 1972 maakte Carolijn Visser, die deze week met haar boek Argentijnse avonden de Bob Den Uyl-prijs 2013 won, haar eerste grote reis. Ze was 16 jaar, had zich ingeschreven voor een werkkamp in Poznan, net over de Poolse grens en ze had in Middelburg, waar ze woonde, in haar eentje de trein naar het Oosten genomen. Zo begon het allemaal. Op die reis leerde ze voor het eerst de spanning kennen van de aankomst in een vreemd land. Bij de grens van de DDR kwamen er douanebeambten langs die met zaklantaarns onder de treinen keken, je hoorde over mensen die zich tussen de wielen verstopten. Het was nog de tijd van het ijzeren gordijn. Toen ze daarna in Poznan uitstapte, zag ze enorme stoomlocomotieven staan puffen, en het rook er meteen zo anders, ‘naar Oostblok’.
In Polen maakte Visser ook voor het eerst kennis met een andere maatschappijvorm dan de onze, wat toen nog het reëel bestaande socialisme heette. En daar bleef het niet bij, ‘alles was daar anders’. Ze was opgegroeid met de koude oorlog, bij haar thuis hadden ze voorraden in de kelder ‘voor als de bom viel’, maar hier zag ze sjofele kantines waar mensen chichorei-koffie stonden te drinken. Ze maakte kennis met het begrip zwarte markt, ze zag handige jongens die (meer…)

Vijf jaar na de dood van dichter J. Eijkelboom (1926-2008): – ‘Alles moet echt zijn, alles moet kloppen’

HoraDoor Reinjan Mulder
De vijf jaar geleden overleden dichter J. (Jan) Eijkelboom (1926 – 2008) was dan wel dichter, maar hij moest niets hebben van vreemde beelden, nieuwe begrippen en neologismen. ‘Dat is waarschijnlijk het oude journalistieke bloed, alles moet echt zijn,’ zei hij, toen ik hem twintig jaar geleden voor NRC Handelsblad opzocht. Eijkelboom, die net, in april 1993, de prachtige bundel Hora Incerta had gepubliceerd, had eindelijk het gevoel, zei hij, dat het dichten hem wat beter afging dan vroeger. Hij was gelukkig ook wat zorgelozer geworden, zei hij, en vrijer. Hij dacht dat dat vooral kwam door zijn lange ervaring in het vertalen van poëzie. Dat had hem minder bedrukt gemaakt. ‘Het belangrijkste is, dat je je tijdens het werken niet verveelt.’
Daar was inmiddels ook weinig reden voor. De bundel Hora Incerta die, toen ik Eijkelboom sprak, net een paar weken uit was, begint met (meer…)

Das Zahngold – de tien Leespaarden van april: Palmen op 1!

Door onze mediaredactie
UPDATE – Afgelopen maand was er onder de lezers van Das Zahngold veel aandacht voor de reeks Rein Mulder’s Kleine oorlog, mede dank zij een royale voorpublicatie in De Stentor van 12 april. Daarnaast werden vooral de recensies van Connie Palmen’s De Wetten en Leon de Winter’s Ruimte van Sokolov en het lange stuk over Arnon Grunbergs nieuwe start als Marek van der Jagt goed gelezen. Het is weer de tijd van de schoolwerkstukken. Onder de artikelen die verder intensief en vaak tot het eind werden bestudeerd vallen drie oudere interviews met Nederlandse dichters op: Anna Enquist, voormalig Arbeiderspers-uitgever Theo Sontrop en – nog net buiten de top-tien – Leonard Nolens. Wie zei er dat poëzie niet leeft?
Het intensiefst gelezen nieuwe stuk was dit keer, op 9, Rein Mulder’s Over de IJssel, gevolgd door – nog buiten de top-tien – Reinjan Mulder’s lezing voor de Nederlands Club in Wallis ‘Waarom ik Coffee Company schreef‘. De tien ‘leespaarden’ (langst én meest gelezen stukken) van april 2013 gaan daarom  (met tussen haakjes hun positie in de top-tien van februari) naar:

1. (-) Hoe de man zijn wereld ziet Recensie van Connie Palmen’s De wetten
2. (-) Hij was het! Hoe Arnon Grunberg opnieuw begon
3. (-) Interview met Theo Sontrop: Iedereen zat te suffen
4. (8) Leon de Winter schrijft literatuur! Recensie De Ruimte van Sokolov
5. (-) Tien jaar Uitgeverij Augustus – De val van J.M. Meulenhoff 2001-2011
6. (-) Rijksmuseum verwerft Reinjan Mulder’s beeldende werk
7. (-) Interview met Anna Enquist: ‘Ik noem de wanhoop bij haar naam’
8. (-) Bij de Samuel Beckett week: ‘Mijn jaren (meer…)

– De Ierse schrijfster Edna O’Brien over de drijfveren van het gewapende IRA-verzet: ‘Iemand moest het doen’

Door Reinjan Mulder
EdnaWie wat minder vertrouwd is met de Ierse literatuur zou zich kunnen afvragen waarom de Ierse schrijfster Edna O’Brien (1930) ondanks haar afkeer van de Engelsen, nu al meer dan vijftig jaar in het land van de vijand woont. Al in 1960, nog voor ze haar eerste boek The Country Girls had gepubliceerd, verliet de schrijfster met haar toenmalige echtgenoot haar geboortegrond, om daar alleen nog maar incidenteel terug te keren. In Engeland, waar ze tegenwoordig een gezellig, met veel antiek en Engelse en Ierse boeken ingericht huis in de Ovington Street in de Londense wijk Chelsea bewoont, is ze sindsdien uitgegroeid tot een Ierse schrijfster van wereldfaam.
Want ja, dat is ze. ‘Het is niet erg netjes om (meer…)

Interview met Samuel Beckett-biografe Deirdre Bair (1935-2020): ‘Ik heb nóg 200 bladzijden liggen over Beckett’

Door Reinjan Mulder
De Amerikaanse Deirdre Bair (1935-2020) schreef enkele geruchtmakende biografieën, onder anderen van Samuel Beckett en Simone de Beauvoir. Van de als eenzelvig bekendstaande Beckett kreeg ze daarbij alle medewerking, terwijl haar contacten met de zoveel socialere Beauvoir in ruzie eindigden: ‘Samuel Beckett werd geboeid door alles wat met techniek te maken had, bandrecorders vond hij fascinerend. Maar alleen als machine: van mijn gesprekken met hem mocht ik niets opnemen.’ Een teruggevonden gesprek met de biografe, die zei ooit nog 200 ‘meer persoonlijke bladzijden’ aan haar met de National Book Award bekroonde Beckett-biografie te willen toevoegen. 

BairToen de Amerikaanse Deirdre Bair in 1991 de eerste geautoriseerde biografie van Simone de Beauvoir publiceerde, wekte die hier en daar verbazing. Veel trouwe lezers van Beauvoir waren gechoqueerd door een aantal onthullingen over Beauvoirs verhouding met Jean-Paul Sartre. Het paar Sartre-Beauvoir had in feministische kring lange tijd gegolden als ideaal paar: beide partners zouden elkaar in amoureus opzicht volledig vrij hebben gelaten, terwijl ze elkaar tegelijkertijd, op een veel hoger niveau, tot aan hun dood toe trouw zouden zijn gebleven. Dat was dus, voor wie het nog niet wist, een mythe. Beauvoir bleek door Sartre stelselmatig te zijn misleid, haar filosofische en literaire werk was vaak ondergeschikt gemaakt aan dat van Sartre en wat misschien nog het ergste was: haar seksuele leven bleek aanzienlijk minder vrolijk dan algemeen werd aangenomen. Sartre, zo schrijft Bair in haar biografie, was in al die jaren dat de vriendschap duurde eigenlijk nooit ‘enthousiast’ geweest in bed.
Een andere groep lezers die zich geschokt toonde, waren de bewonderaars van de schrijver Samuel Beckett. Over hem had Deirdre Bair al in 1978 een veelbesproken en met de National Book Award bekroonde biografie gepubliceerd. Velen konden niet goed begrijpen hoe een biografe die zo in Beckett geïnteresseerd is vijf jaar van haar leven kon wijden aan iemand die in bijna alle opzichten zijn tegendeel was. Beckett en Beauvoir hadden tijdens hun leven ook zo weinig met elkaar op gehad. Ze hebben, (meer…)

Bij de Samuel Beckett-week – Mijn jaren met Sam Botchey

Door Reinjan Mulder
UPDATE – Dit is het verslag van een onmogelijke liefde. Een verslaving, zo u wilt. Soms kan een recensent zo enthousiast over een boek schrijven dat je niet de neiging kunt weerstaan om meteen naar de boekhandel te snellen en het aan te schaffen. Maar een enkele keer komt het tegenovergestelde voor. De bespreking is zo negatief, dat je steeds nieuwsgieriger wordt naar het besproken boek – tot je er nooit meer van los komt.

Samuel Beckett, Watt, The Olympia Press, Parijs 1953. Nummer 401.

Dat laatste overkwam mij toen ik als scholier in De Schrijfkrant, een blad dat vreemd genoeg was opgericht om scholieren voor literatuur te interesseren, een ongelooflijk negatieve recensie tegenkwam van een boek van de Iers-Franse schrijver Samuel Beckett (1906-1990). Ik had die naam nog nooit eerder gehoord, en het boek dat werd besproken, was de net verschenen vertaling Malone sterft, het tweede deel van de roman-trilogie die Beckett in de koortsige jaren 1948 en 1949 schreef.
De recensent, als ik me goed herinner was het Jan Donkers, liet weten dat hij nog nooit in zijn leven zo’n vervelend (meer…)

Rijksmuseum verwerft Reinjan Mulder’s ‘Objectief beeld van Nederland’ – tentoonstelling in 2016

Door onze kunstredactie
UPDATE 2016 – Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft in 2012 het beeldend werk verworven van de schrijver, criminoloog en uitgever Reinjan Mulder (Geldermalsen, 1949). Het betreft zijn experimentele kunstproject Objectief beeld van Nederland (1971-1974) dat hij maakte vóór hij zich met literatuur en wetenschap ging bezig houden. Tijdens zijn studie filosofie en rechten was hij ook actief als beeldend kunstenaar en kreeg hij uiteindelijk drie opdrachten van het (toenmalige) ministerie van CRM. Dat resulteerde in het werk dat nu naar het Rijksmuseum is gegaan, waar het van 24 juni tot 26 september van 2016 onder de titel Objectief Nederland geëxposeerd wordt.

Opnamen ten zuiden van Dordrecht.

Inzet van het project Objectief beeld van Nederland was een beeld van Nederland te geven dat in geen enkel opzicht wordt gekleurd door esthetische, praktische of historische motieven, maar puur laat zien ‘hoe het is’. Mulder trok daartoe in 1973 een ‘gecontroleerde steekproef’ uit alle ‘plekken’ in Nederland, die hij vervolgens, in de eerste helft van 1974, tijdens wandelingen en op trein- en busreizen, opzocht om het ‘beeld’ (view) dat was daar op foto’s en dia’s vast te leggen.
Op deze manier ontstonden enkele honderden afbeeldingen die, tezamen met het gebruikte kaartmateriaal, de berekeningen en de documentatie, een uniek, ‘objectief’ beeld geven van het Nederland van 1974. Dachten veel mensen dat Nederland zo langzamerhand (meer…)