– Reinjan Mulder over De dans van de dubbelgangers – Waarom en hoe ik mijn roman ‘Coffee Company’ schreef

CCfotoAfgelopen zondag hield Reinjan Mulder voor de Nederlandse Club in Wallis (NCW) een in-, of liever gezegd uit-leiding bij zijn boek Coffee Company. Hieronder zijn verhaal.

Door Reinjan Mulder
Met het idee om de roman Coffee Company te schrijven, die u de afgelopen weken hebt  gelezen, liep ik al wat langer rond, en ik had ook al wat langer een motief dat ik wilde uitwerken, maar pas toen ik door mijn vertrek bij uitgeverij Meulenhoff wat meer rust kreeg in mijn hoofd, ben ik er aan begonnen.
Dat motief dat mij al langer fascineerde, laat ik dat maar meteen verklappen, was dat van de dubbelganger. Wat, als er iemand op deze aarde rondloopt die net zo is als ik? Ben ik dan nog wie ik ben? En wat, meer concreet, als iemand naar mij verlangt omdat ik hem of haar zo aan een ander doe denken, of omdat ik zijn of haar ’type’ ben? Ben ik dan nog iemand?
Hoe kwam ik op dat motief? Dat is een lang verhaal. Maar ik zal het kort houden. Toen ik

(meer…)

In memoriam – ‘De hangmat, ach, ja, de hangmat…’ – over de roman ‘Russisch Blauw’ van Rascha Peper (1949 – 2013)

Door Reinjan Mulder 
Laat ik beginnen met een citaat: ‘De eerste dag op het vreemde, angstaanjagende lyceum in de vreemde, angstaanjagende stad. De kinderen die zich verdrongen voor het lokaal dat op zijn papiertje vermeld was, waren dus zijn nieuwe klasgenoten. Iedereen stond met iemand te praten. Iedereen kende elkaar al. Hij ging zwijgend, de zware, nieuwe tas voor zijn buik geklemd, terzijde van de groep een paar posters aan de muur staan bekijken, totdat hij in het gelach en gepraat om hem heen een stem hoorde die hem deed opkijken.’

In haar derde en meest bekende roman Russisch blauw was de zaterdag overleden Rascha Peper zoals zoveel schrijvers van haar generatie op zoek naar de wetten van de verbeelding. Een jonge historicus past in zijn geboortedorp op een villa en probeert zich daar voor te stellen dat hij iemand anders is. Een man die beter in zijn vel zit, makkelijker in contact komt met meisjes, een man die beter in zijn tijd en omgeving past.

Hij wordt daarbij geholpen door zijn dromerige aard. Hij heeft, zoals het boek laat zien, van jongs af aan de neiging om af te dwalen. Zie het citaat.

Maar al gauw wordt duidelijk dat de fraaie villa zijn fantasie op drift

(meer…)

19 maart 2013: Vijf jaar na de dood van Hugo Claus (1929 – 2008)

Door Reinjan Mulder
Vaak verschijnen er stukken in de krant waarvan de auteur onbekend blijft. Om één ijverige redacteur niet al te vaak te noemen wordt volstaan met ‘door onze kunstredactie’ of ‘door een onzer redacteuren’. Maar het omgekeerde kan ook. Soms komen er namen bij stukken van auteurs die

Hugo Claus: ‘De sporen’, de bundel waarvoor Claus op 7 juni 1994 de eerste VSB-prijs won, met daarin het verslag van de uitreiking

daaraan niet of maar ten dele hebben meegewerkt.
Dat overkwam mij vijf jaar geleden met de necrologie van Hugo Claus. Toen Hugo Claus overleed, op 19 maart 2008, was ik al tien jaar weg bij NRC Handelsblad, maar tot mijn verrassing verscheen er die middag op de NRC-website plotseling een lang stuk over zijn dood dat zou zijn geschreven door… ja, door mij. Ik werd erop geattendeerd door een vriend uit New York en las het meteen ademloos door, met een brok in de keel. Niet alleen vanwege Hugo Claus, die ik al een paar jaar niet meer gesproken had – wie had zijn dood de laatste maanden niet zien aankomen? Maar ook uit trots. Dat ik dit nog in me had!
Toch kon ik het niet laten de NRC-kunstredactie een paar dagen later in een pesterige mailtje nog even te complimenteren met dit ‘al zeg ik het zelf’ zo mooie stuk over Hugo Claus, en en passant maar eens te informeren hoe ze het zo snel en kennelijk met terugwerkende kracht uit mijn handen hadden weten te krijgen:

24 maart 2008
Beste redactie,
Een mooie necrologie van Hugo Claus, op uw webpagina van woensdag, al zeg ik het zelf. Ik werd er zojuist op geattendeerd door (meer…)

Willem Elsschot’s Wereldtijdschrift is terug! Het heet nu ‘De Gids’

Door Reinjan Mulder

Een groot man, in zijn tijd, groot geportretteerd in het grote, nieuwe nummer van De Gids

Wat zou dat nou kosten, zo’n groot kleurenportret van jezelf in het chique tijdschrift De Gids, met daaromheen een van dankbaarheid overlopend profiel van twee volle redactionele pagina’s door dr. Annet Mooij, de hoofdredacteur zelf?
In de laatste Gids, die ik ongevraagd met De Groene kreeg meegezonden, mocht ik het allemaal aantreffen. Tot mijn ontsteltenis vond ik daar opeens een vermenging van inhoudelijke en zakelijke belangen die ik tot dat moment niet voor mogelijk had gehouden. Voor we ook maar aan één van de andere stukken in De Gids toekomen, zette de geachte hoofdredacteur op pagina 3 en 4 uitgebreid een man in het zonnetje van wie we mogen lezen dat bijna alles wat hij deed uiteindelijk mislukt is, maar die daarmee kennelijk toch zoveel geld heeft verdiend dat hij zich nu voor de abonnees van De Gids én De Groene uitgebreid en in kleur kan laten portretteren.
Nee, ik noem zijn naam niet. Hij krijgt al veel te veel eer.
Laat me alleen een paar citaten geven uit het stuk van de – tot nu toe door mij altijd serieus genomen – Annet Mooij.
‘Zijn naam zal weinigen bekend in de oren klinken,’ zo begint ze haar profiel.
Inderdaad. Ik had nooit van hem gehoord.
Het blijkt hier te gaan om een gereformeerde man uit Kampen, die medicijnen studeerde in Amsterdam en zich daarna toelegde op de verslavingszorg.
Dat deden er meer.
Maar hij schopte het daarbij tot hoofd van de sociaal-psychiatrische afdeling van de GG&GD in Haarlem.
Potverdorie, zult u nu misschien zeggen, hoofd in Haarlem, dat is niet mis!
Jawel! En toen kon hij in Haarlem zomaar zijn ‘al langer aanwezige belangstelling voor alcoholisme en andere verslavingsziekten verder vorm geven’.
U zegt het, de goede man heeft in zijn lange leven niet niks gedaan.
Ook schreef hij een paar stukken, die weliswaar niet meer de moeite van het noemen waard zijn, maar hij introduceerde daarnaast ‘een aantal therapeutische vernieuwingen’, waarbij hij zich liet kennen als een aanhanger van van ‘destijds moderne’ inzichten die ‘onder anderen’ naar voren werden gebracht door de Amerikaanse onderzoeker E.M. Jellinek.
Ach arme. Hij ontwikkelde die inzichten kennelijk niet zelf, ze werden al door verschillende anderen naar voren gebracht, hij hing ze alleen maar aan. Maar al zijn ze dan misschien nu niet zo interessant meer, ‘destijds’ mocht je ze wel degelijk ‘modern’ noemen.
De goede man deed in zijn lange leven nog meer. Veel meer. Hij sloot zich aan bij de signifische beweging, ‘waarschijnlijk aangetrokken door haar maatschappelijke betrokkenheid en sociale hervormingsstreven’.
Nu stelt die signifische beweging achteraf gezien weinig voor, daar heeft Annet Mooij gelijk in, maar het feit dat de goede man zich ooit aansloot bij iets wat toen net in de mode was, geeft wel aan dat hij niet helemaal niks voorstelde, in zijn tijd dan.
En er is nóg veel meer over hem te melden: ook ‘de poging om verschillende levenssferen – religie, wetenschap, filosofie en praktijk – te verenigen, zal hem hebben aangesproken’.
Zal hem hebben aangesproken…
Of dat echt zo was, weten we natuurlijk niet, want ja, het waren wel ‘verschillende levenssferen’, maar… het zou misschien best wel eens kunnen.
Maar of de poging die hem, misschien, aansprak ook werkelijk slaagde, weten we dan weer niet, het was maar een poging.
Maar komaan, ook pogingen zijn mooi.

Zo gaat het maar door, in dit stuk van de geachte hoofdredacteur. Het ene onbetekenende en al lang achterhaalde feit na het andere, tot we uiteindelijk aankomen bij waar het natuurlijk allemaal om draait: de goede man, God hebbe zijn ziel, liet bij zijn dood in 1998 enorm veel geld na, en al wilde hij dat toen absoluut niet aan De Gids geven, die toen ook al bestond, hij gaf het wel aan iets anders, iets dat nu ook al weer verleden tijd is.
Maar… juist daardoor lag al dat geld daar op een gegeven moment maar te liggen, totaal nutteloos.
Alweer.
En toen hebben zijn erven in hun wijsheid bedacht dat hij het misschien ook wel aan de De Gids had willen geven, als hij dat blad tenminste had gekend, en gewaardeerd, en als hij had kunnen voorzien dat alles wat hem ‘in zijn tijd’ wel heel erg interesseerde, geen enkele toekomst had.
Gefeliciteerd, Gids-redactie met deze prachtige financiële injectie! Willem Elsschot’s Wereldtijdschrift is terug, en de hoofdredacteur heet Annet Mooij.

Naschrift. Van Esther Wils, de redactiesecretaris van De Gids, kreeg ik naar aanleiding van mijn klacht de volgende mail:

Geachte heer Mulder,

Wat jammer dat u zich niet met ons kunt verheugen over die fantastische donatie van de beheerders van Essers voormalige fonds – de heer Esser zelf is al lang geleden overleden, zoals u kunt lezen, zijn fonds had voorheen een andere bestemming en hij is er niet op uit geweest zich door wie dan ook te laten portretteren. Als u de recente geschiedenis van de literaire tijdschriften enigszins heeft gevolgd dan weet u dat ons leven aan een zijden draad heeft gehangen en dat we ons de afgelopen jaren zeer hebben ingespannen extra inkomsten te verwerven om het hoofd boven water te kunnen houden – o.a. de Turing Foundation heeft ons bijzonder belangrijke steun verleend. Dat wij inmiddels een onderkomen hebben gevonden bij N.V. De Groene Amsterdammer, en nu ook over enige reserve beschikken mochten er weer slechtere tijden aanbreken, zou u als literatuurliefhebber toch tevreden moeten stemmen.

De schenking is overigens gedaan aan Stichting De Gids, en tijdschrift De Gids heeft een onafhankelijke redactie. De Groene heeft hier inderdaad niets mee van doen. De redactie van De Gids vond de bezigheden van de heer Esser, evenals de kring waarin hij verkeerde, boeiend. Bovendien houden wij graag onze abonnees op de hoogte, die voor de oversteek naar De Groene al uitgebreid en herhaaldelijk op de hoogte zijn gebracht van het bestaan van het Gids Fonds en daaraan – zij het met bescheidener bedragen – ook hebben bijgedragen. Bij een schenking vanaf 500 euro mag men zich mecenas noemen en vermelden wij de naam van de gever desgewenst in De Gids. De stichting is aangemerkt als Algemeen Nut Beogende Instelling; hopelijk kunt u zich daar iets bij voorstellen. Wij beschouwen een donatie niet als een zakelijke aangelegenheid maar als een culturele daad die wij met trots wereldkundig hebben gemaakt.

Met vriendelijke groet,

Esther Wils

Natuurlijk, natuurlijk, lieve mevrouw Wils, het is altijd mooi als er geld naar noodlijdende tijdschriften gaat, ik heb zelf vorig jaar in alle bescheidenheid ook weer een paar donaties gedaan. Maar waar het mij om gaat, is dat zoiets strikt gescheiden moet worden van de redactionele inhoud. Daarvoor zijn er nu juist stichtingen en directies. Nu kan iemand met veel geld, of zijn erven, bij De Gids kennelijk royale redactionele aandacht kopen voor zichzelf. En dat had ik van een zo oud en gerenommeerd blad als De Gids niet verwacht. Ik zou u dan ook echt willen aanraden dit soort zaken voortaan af te laten handelen door een directie, of een secretaris, of een Stichtingsbestuur, in een ruimte die nadrukkelijk buiten de redactionele verantwoordelijkheid valt.
Op Facebook heb ik me nu al gekscherend afgevraagd wat het zou kosten om na mijn dood een heel nummer van De Gids aan mij te laten wijden… Dát kan toch nooit de bedoeling zijn?

R.M.

 

 

Op de slee

Door Reinjan Mulder
Behalve op het sterkste zwavel-jodiumbad van heel Duitsland beroept het Duitse Tegernsee zich er ook op de langste sleebaan van heel Duitsland te bezitten. Voor iemand die is opgegroeid met een afkeer, om niet te zeggen dedain, voor zoiets mondains als de wintersport met zijn gebruinde gezichten en zijn apres-ski, is sleeën, naast schaatsen, de enige sport die je ’s winters met goed fatsoen beoefenen kunt als het eenmaal koud genoeg is. Al moet ik toegeven dat het bij mij ook nog behoorlijk lang geduurd heeft voor ik van zoiets oer-Hollands als schaatsen enigszins (meer…)

De lekkende kraan fan it fertriet – in memoriam Tsjebbe Hettinga (1949-2013)

Door Reinjan Mulder

Tsjebbe Hettinga: Under seefugels / De kust, Frysk en Frij, 1992

Vandaag overleed in Leeuwarden de Friese dichter Tsjebbe Hettinga (64). Twintig jaar eerder zou iedereen – buiten Friesland – gezegd hebben: Tsjebbe wie? Maar sinds  de herfst van 1993 was Tsjebbe Hettinga, op 44-jarige leeftijd, al snel tot de top van de Nederlandse dichterswereld doorgedrongen. Voortaan kon er geen delegatie Nederlandse dichters meer naar een ver buitenland meer afreizen of Tsjebbe was er bij.
En terecht. Met zijn zangerige voordracht, altijd uit zijn hoofd, wist hij je onmiddellijk mee te slepen, ook als je vanwege het Fries waarin hij schreef soms maar half begreep waarover het ging.
Die snelle doorbraak in 1993 had alles te maken met de Frankfurter Buchmesse, waar Nederland toen themaland was, en waar op grond van het Nederlandse letterenbeleid ten minste één Friese dichter moest meedoen met de door Nederland in Frankfurt georganiseerde ‘Nacht van de Poëzie’. En dat werd op die gedenkwaardige avond 
in de monumentale Alte Oper, op advies van het Fries Letterkundig Museum, Tsjebbe Hettinga.
Ik weet nog goed hoe er nog maar enkele maanden eerder in Amsterdam met schrik was gereageerd op het nieuws van Hettinga’s komst naar Frankfurt. Via via hoorde ik dat Cees Nooteboom zich vertwijfeld afvroeg of hij nog wel mee moest gaan met de Nederlandse (meer…)

De tien ‘Leespaarden’ van de maand februari – Wat het grondigst wordt gelezen in ‘Das Zahngold’

Door onze mediaredactie

Februari 2013: winterlezen

Welke artikelen in Das Zahngold worden het allerbest gelezen? Nadat we eerder lijstjes publiceerden met artikelen die het meest en het best (vaak en lang genoeg) werden gelezen, nu tien stukken die, ook al worden ze niet altijd massaal gelezen, wel vaak heel grondig gelezen worden, en meestal tot het eind – als service voor de lezer die deze winter wat ruimer in zijn tijd zit en minder aan de actualiteit is gehecht:
1. Marieke Smithuis: Wie ist Nicol Ljubic? 2011
2. De ondergang van het Tiels Gymnasium, 2008
3. Op bezoek bij Czeslaw Milosz, update 2012
4. Coffee Company nu ook verkrijgbaar in Multatuli Museum, 2012
5. Maarten Dessing: Babel & Voss brengen alle nieuwe boeken voor 10 euro, 2012
6. Mijn maanden met Aqua Paradise (slot), update 2013
7. Patricia de Martelaere over haar roman Het onverwachte antwoord, update 2013
8. Leon de Winter schrijft literatuur!, Recensie van De ruimte (meer…)

Films voor slechtzienden – en andere blinden

Door Reinjan Mulder

Hotel Terrassenhof in de sneeuw

Hotel Terrassenhof in de sneeuw

Op filmfestivals zie je soms films in onbekende talen die nog niet ondertiteld zijn. Zulke films zijn een goede oefening in kijken. Uit de bewegingen en de mimiek moet je afleiden wat er gezegd wordt, en vooral tijdens lange dialogen weet je zeker dat je heel wat mist. Van de drie media waarover de film beschikt, beeld, geluid én taal, mis je er één: de taal.
Toch kun je beter van gaan kijken. Je wordt niet afgeleid door ingewikkelde of lange ondertitels, of, nog erger, fouten in de vertaling, en je moet jezelf wel dwingen om uit het beeld en het non-verbale geluid alles halen wat er in zit.
Er zijn echter nog andere manieren om het kijken te stimuleren. Vorige week was ik een paar dagen  in Hotel Terrassenhof in Bad Wiessee, en omdat er buiten een dik pak sneeuw lag – en het dorp geen bioscopen heeft – zat ik ’s avonds opeens te zappen voor de tv. Totdat ik in een tv-film belandde die mij op een wonderlijke manier bleef boeien. Ik vermoed nu dat hij voor blinden toegankelijk was gemaakt. De eerste tien minuten dacht ik nog dat (meer…)

Patricia de Martelaere over ‘Het onverwachte antwoord’ – een teruggevonden brief

Door Reinjan Mulder

Zes boeken van Patricia de Martelaere

Vijf keer Patricia de Martelaere zoals ze achter op haar boeken stond

UPDATE – Nooit wilde Patricia de Martelaere (1957-2009) over haar boek ‘Het onverwachte antwoord‘ (Meulenhoff, 2004)  praten. Toen het in 2005 zowel voor de De Gouden Uil als voor de Libris- en de AKO-prijs genomineerd was, weigerde ze categorisch elk interview – met het gevolg dat ik een enkele keer op het laatste moment, met haar instemming, voor haar moest inspringen, want de media willen toch iets.
Ik geloof ook dat ze dat niet kon, praten over zichzelf of haar werk. Zodra een journalist met een bloknoot of een bandrecorder in haar nabijheid verscheen, verkrampte ze, en werd ze zich overbewust van wat er uit haar mond zou komen.
Toen ik in 2003 bij Meulenhoff haar redacteur werd, en ik haar uitnodigde voor een kennismakingsgesprek, weigerde ze dit al meteen. Praten? Waarom praten?
Laat me daarom bij uitzondering, nu haar werk dankzij het boek Als je weg bent van Marja Pruis weer terug in de belangstelling is, haar eigen visie op het boek citeren, zoals ze die formuleerde in een brief die (meer…)

‘Best’ gelezen in januari 2013: de opmars van Tessa de Loo

De Tweeling, eerste druk

Door onze mediaredactie
De vele lijstjes met best verkochte boeken waarmee wij worden overstroomd doen bijna vergeten dat het er uiteindelijk niet om gaat hoeveel boeken er verkocht zijn, maar hoeveel er zijn gelezen. En: hoe goed. De afgelopen maanden heeft Das Zahngold een paar keer aandacht besteed aan artikelen op de site die recent veel waren opgevraagd. Niet om ons op de borst te kloppen, maar om te wijzen op oudere en vaak ook wel interessante artikelen.
Maar zijn dat ook de artikelen die het best gelezen zijn? Misschien werden ze wel bezocht omdat er bepaalde zoektermen in voorkwamen of omdat ze de site openden. Daarom doen we het deze keer iets anders. Welke van de veelvuldig opgevraagde artikelen zijn in januari het best gelezen? Dat blijken te zijn:
1. Mijn maanden met Aqua Paradise (slot), 2011/2013 (gem. leestijd 2:17 min.)
2. Tien jaar uitgeverij Augustus en de ondergang van J.M. Meulenhoff, (meer…)