Theo Sontrop (82) eindelijk aan kop – de tien ‘leespaarden’ van de maand augustus

Nicol Ljubic in Frankfurt tussen de boeken van zijn collega-schrijver Arnold Schwarzenegger (foto Reinjan Mulder)

Nicol Ljubic in Frankfurt tussen de boeken van zijn collega-schrijver Arnold Schwarzenegger (foto Reinjan Mulder)

De afgelopen maand was er onder de lezers van Das Zahngold veel aandacht voor de literaire en culturele geschiedschrijving. Zo werden van de veel (minstens één keer per dag) gelezen stukken vooral een interview met de nu 82-jarige AP-uitgever in ruste Theo Sontrop (1), een ouder stuk over Arnon Grunberg’s alter ego Marek van der Jagt (2) en de herinneringen van Hanna Hulscher aan Etty Hillesums in de oorlog vermoorde broer Mischa (3) zeer intensief gelezen, evenals een curieuze, recent opgedoken brief uit 1937 van Annie Romein-Verschoor (7).
Van de actuele stukken op de site scoorden nog twee andere bijdragen hoog in leesintensiteit: over de erfelijkheid van het Nederlandse koningsschap (8) en het jubilerende Felix Meritis (net buiten de top-tien, op 11). De leespaarden top-tien voor augustus ziet er daardoor als volgt uit:
1. (-) Iedereen zat te suffen – Interview met Theo Sontrop
2. (-) De geboorte van Marek van der Jagt
3. (-) De geheime liefde van Mischa Hillesum
4. (6) ‘Zij leerde Geldermalsen dansen’ – bij de dood van Hanna Mulder-Hulscher (1922-2013)
5. (-) ‘Iemand moest het doen’ – Interview met Edna O’Brien
6. (re) Nieuwe knollen voor oude citroenen – bij het ontslag (meer…)

‘Vroeger was ik een prinses’ – Esther Freud over haar hippiemoeder en haar romandebuut ‘De kleur van henna’

Door Reinjan Mulder 
fotoDe Engelse schrijfster Esther Freud woonde van haar vierde tot haar zesde in Marokko. In haar debuutroman Hideous Kinky, die in Engeland bij verschijnen veel stof deed opwaaien, deed ze daarvan beeldend verslag. In Nederland verscheen het boek als De kleur van henna. Het was, zei ze, ‘een van de eerste boeken over de kinderen van de generatie die naar popfestivals ging, die danste op het strand en zijn hoofd liet kaalscheren.’ Esther Freud deed weinig moeite om zich gewichtiger voor te doen dan ze was, toen ik haar in 1994 op een late augustusdag opzocht in haar Londense rijtjeswoning aan de voet van Hampstead Heath. Alleen al om die reden was ze een buitenbeentje in de doorgaans zeer zelfverzekerde Engelse literatuur. ‘Ik wilde schrijfster worden,’ zei ze, ‘maar ik had niets om over te schrijven. Daarom putte ze maar uit haar eigen jeugd.
Voor Esther Freud geen moeilijke verhalen over grote thema’s en engagement. ‘Ik vond het leuk om uit te zoeken hoe zinnen effect kunnen hebben, ik had altijd veel poëzie gelezen, en ik wilde graag iets doen met woorden. Maar ik had geen idee hoe ik gedachten zou kunnen hebben die bij anderen iets zouden kunnen uitrichten. Ik moest daarom heel lang nadenken waarover ik zou kunnen schrijven. Ik had niets te zeggen.’ Dat het er uiteindelijk toch nog van kwam, Freud door het tijdschrift Granta al snel tot een van de beste jonge schrijvers van Engeland werd  gerekend, kwam niet alleen doordat ze

(meer…)

PS ook mijn blauwe sokken – een brief van Annie Romein-Verschoor – reis door mijn boekenkast (59)

Door Reinjan Mulder
Annie R
Ik moet het boek omstreeks 1988 aan mijn moeder Hanna Hulscher (1922-2013) hebben gegeven. Ze had ons al zo vaak over Jan en Annie Romein verteld dat ik dacht: lees dan ook eens wat ze geschreven hebben. Mijn moeder hield ervan ons te overvoeren met verhalen over mensen die ze had gekend en die later beroemd waren geworden, maar dat ze, bijvoorbeeld, een boek als De Avonden van Gerard Reve had gelezen, waarin verschillende van die mensen voorkwamen, had ik nooit gemerkt. En daar wilde ik als onvermoeibare leesbevorderaar graag wat aan doen.
Nu komt Annie Romein-Verschoor’s boek Omzien in verwondering na de dood van mijn moeder afgelopen voorjaar weer bij mij terug in de kast,  (meer…)

Was Prins Friso maar koning geworden

Door Reinjan Mulder
Was Prins Friso maar koning geworden, dan hadden we weliswaar het Nederlandse kroonjuweel dat Maxima heet, gemist, maar dan had er nu wel een zeer bekwame, bescheiden en sympathieke man op de troon gezeten, op wie Nederland in deze barre tijden van crisis goed zou kunnen bouwen.
Als de necrologieën van de afgelopen week één ding duidelijk hebben gemaakt, dan is het dat Friso Venorange, zoals hij zich graag noemde, een verstandig en goed mens is geweest. Een voorbeeld voor het Nederlandse volk.
Wat verwachten we in een moderne, parlementaire monarchie van een koning nog meer?
Lang was het in Nederland zo dat een mannelijke nakomeling van het koningshuis eerder voor de troon in aanmerking kwam dan een vrouwelijke. Alleen als alle mannetjes op waren, kwam er een vrouwtje (meer…)

Halverwege de hemel: Felix Meritis verjaart

Door onze stadsredactie 
Vierhonderd jaar geleden werd in Amsterdam besloten de grachtengordel aan te leggen, maar 225 jaar terug deed zich een zeker zo belangrijk moment voor in de geschiedenis van de hoofdstad: in 1788 werd aan de Keizersgracht, midden in de roemruchte grachtengordel, het nog altijd unieke, classicistische Felix Meritis ingewijd.

Bezoekers op het Observatorium op dak van Felix Meritis

Bezoekers op het Observatorium op dak van Felix Meritis

Twee grootstedelijke jubilea, maar wat een verschil in aandacht. Terwijl het nogal kunstmatige jubileum van de grachtengordel – er is na 1613 nog jaren aan de gordel doorgesleuteld, tot aan de dag van vandaag – nu al maanden luidruchtig wordt gevierd, verloopt het zoveel interessantere kroonjaar van Felix Meritis geruisloos. En dat is jammer. Want Felix Meritis heeft uiteindelijk meer voor de ontwikkeling van de stad betekend dan de grachtengordel. De opening van Felix Meritis was achteraf gezien een momentum in de Amsterdamse geschiedenis. En dan is er juist aan Felix Meritis dit jaar nog iets nieuws te beleven: het 225 jaar oude ‘observatorium’ op het ovale dak, dat meer dan een eeuw afgesloten was, is (meer…)

De nieuwe Leespaarden van juli: Piet en Hanna Mulder, huizen van James Joyce en de film van Denise Janzee

Door onze mediaredactie

Hanna Mulder tussen het werk van haar man Piet Mulder (foto William Hoogteyling)

Hanna Mulder tussen het werk van haar man Piet Mulder (foto William Hoogteyling)

In de maand juli verschenen vijf nieuwe titels in de ‘Leespaarden’ top-tien. In deze lijst van veel én lang bestudeerde stukken uit Das Zahngold vallen daarbij vooral de profielen van Hanna en Piet Mulder op, de ouders van de hoofdredacteur, die zeer intensief werden opgevraagd en gelezen na het verschijnen van de necrologie van Hanna Mulder-Hulschr in de Volkskrant van 16 juli. De top-tien van de afgelopen maand wordt daardoor:
1. (3) Interview met A.F.Th. van der Heijden over De tandeloze tijd
2. (-) Sandra van Beek: Piet Mulder (1919-2001) – Schilder van het Betuwse landschap
3. (5) Patricia de Martelaere over haar roman Het onverwachte antwoord
4. (-) Waar James Joyce (meer…)

Een teruggevonden interview met een 42-jarige Rutger Kopland – Naar een strijdbare vorm van melancholie

Door Reinjan Mulder
Bij het overlijden van Rutger Kopland, deze maand een jaar geleden, schreef ik hier over een nogal moeizaam verlopen interview dat ik in 1976 met de dichter maakte, toen hij net de Gorterprijs, de poëzieprijs van de gemeente Amsterdam, had gewonnen. Achteraf gezien stond Kopland toen op het punt een nieuwe richting in te slaan. Onlangs kwam ik dat interview weer tegen, en ik vond het te interessant om er aan voorbij te gaan. Hieronder de – licht bewerkte en geactualiseerde – tekst. 

‘Het is niet zo dat ik elke avond achter de schrijftafel moet,’ zegt Rutger Kopland. We zitten in zijn verbouwde boerderijtje in Glimmen, net onder Haren en praten over zijn dichterschap. ‘Er gaat soms wel een jaar voorbij dat ik geen gedicht schrijf. Als ik een bundel af heb schrijf, ik meestal een tijd lang niets. Tot ik weer een uitnodiging krijg om wat in te sturen. Dat is een stimulans.’
Maar ook zonder zulke stimulansen denkt Kopland er toch steeds weer over om weer aan het werk te gaan. Hij heeft nu net weer een half jaar aan een nieuwe serie gedichten geschreven. ‘Eerst heb je een paar ervaringen waarvan je denkt: die moet ik vasthouden. Die accumuleren dan meestal zodanig dat je op een gegeven moment toch weer aan de slag gaat, dwars tegen andere verplichtingen in. Er zijn dan altijd wel dingen die op het eerste gezicht beter zijn om te doen, nuttiger, aangepaster ook, tussen aanhalingstekens. Poëzie strijdt soms met de verplichtingen die ik in mijn vak heb. Ook daarin heb ik aandriften om eens wat op poten te zetten. Maar je moet dan kiezen en soms kies ik dan voor het schrijven van gedichten.’

Rutger Kopland (1934-2012), die later nog de P.C. Hooftprijs zou krijgen voor zijn poëzie, won in 1976 de Gorterprijs, de poëzieprijs van de Gemeente Amsterdam, voor zijn bundel Een lege plek om te blijven. Maar hij was zelfs toen al vele jaren een van Nederlands meest gelezen dichters. Het orgeltje van Yesterday (1968) was al voor de zesde keer herdrukt, wat neerkomt op bijna één herdruk per jaar, en kort na mijn interview zou bij de Twin Peak-press in San Francisco zelfs een door Ria Leigh vertaalde keuze uit zijn vijf tot dan toe verschenen dichtbundels in het Engels verschijnen, onder de misschien nog wel mooier klinkende Engelse titel An empty place to stay.
Als ik hem op een avond in november van 1976 in zijn huis in Glimmen opzoek, werkt Kopland overdag nog als (meer…)

De speelse filosofie van Eric de Kuyper

Door Reinjan Mulder

Wat konden ze toen mooi uitgeven...

Wat konden ze toen mooi uitgeven…

In De hoed van tante Jeannot, het tweede boek van de Belgische filmer-schrijver Eric de Kuyper (1942), komt een klein jongetje voor dat bij zijn moeder op zolder poppenkastvoorstellingen organiseert. Zoals dat bij kindervoorstellingen vaker gebeurt, doet het verhaal dat hij in zijn kast brengt er eigenlijk weinig toe. Hij gaat uit van een vast stramien, waarop hij dan steeds een beetje improviseert.
Belangrijker dan het verhaal zijn de personages en de decors, en de effecten die daarmee kunnen worden bereikt. De personages zijn de gebruikelijke figuren waarmee je volgens het jongetje niet veel kanten op kunt, een prins, een prinses en een heks. Maar, zo vindt hij, het zijn wel poppen waarmee je ‘altijd goed zit’. De aankleding van het theater bestaat uit wat toevallig voorhanden is: een paar vliegenhorren uit de kelder, oude lappen, een tafel en een kist, aangevuld met enkele zelf geschilderde decors. Deze worden verlicht door een oude bureaulamp en twee zaklampen, waarmee dank zij gekleurd papier vlammen, zonsopgangen, maanlicht en ‘nachteffecten’ kunnen worden nagebootst.
Ik beschrijf dit poppentheatertje hier wat uitgebreider omdat het zo’n mooie indruk geeft van (meer…)

Waar James Joyce woonde

Door Reinjan Mulder
Een kennismaking met een schrijver kan op twee manieren: met de klok mee en tegen de klok in. De gedreven boekenliefhebber zal meestal tegen de klok in gaan. Hij begint met een boek. Het eindprodukt. Als hem dat bijzonder aanspreekt, raakt hij ook geintrigeerd door de schrijver. Wie is die man? En ten slotte komt hij uit bij het beginpunt, het literaire landschap. Waar heeft de schrijver gewoond, welke school heeft hij bezocht, waar heeft hij zijn boek geschreven? Wat is er, kortom, allemaal gebeurd voordat het bewonderde boek van de persen rolde?
Bij de geroutineerde reiziger zal de kennismaking eerder in de omgekeerde, in wezen veel natuurlijker richting verlopen. Hij komt in een stad die hem bevalt, hij verdiept zich in de geschiedenis, en vroeger of later merkt hij welke schrijvers er in de loop der eeuwen hebben gewoond. De vraag die hij zichzelf dan uiteindelijk stelt is: wie en wat heeft de streek die hij bezoekt voortgebracht?
James Joyce wordt de laatste jaren steeds vaker op de tweede manier bestudeerd. Eerst maakt iemand kennis met zijn hardware, de stad waar Joyce zijn jeugd heeft gesleten. Daarna koopt hij, gefascineerd, in een van de plaatselijke boekwinkels een boek over de geschiedenis. En dan kan het niet lang meer duren of hij leest iets van Joyce, een stukje Ulysses als onderschrift bij een prachtige oude foto of een stukje Dubliners als intermezzo na de beschrijving van een van de stadsdelen. En zo komt hij (meer…)

Ritorno in Venezia – Scenes uit Pensione Seguso

Door Reinjan Mulder

Uitzicht uit Pensione Seguso, met rechts Hotel La Calcina, 2013

Uitzicht uit Pensione Seguso, met rechts Hotel La Calcina, 2013

VENETIË, JULI 2013 – Mevrouw Seguso is gestopt met koken. Bijna zeventig jaar heeft ze voor haar pension aan de Zattere elke avond ononderbroken de maaltijden gekookt. Maar ze had er geen zin meer in, zegt ze. Nu kan ze tenminste af en toe bij haar dochter in Zwitserland op bezoek gaan. Daar had ze vroeger nooit de gelegenheid voor.
Mevrouw Seguso zit naast me op het terrasje van Gino’s bar, in het straatje achter haar pension, en ze heeft nu eindelijk de tijd voor zich alleen. Ze is al 91, net als mijn moeder. Nu haar famueze pension recent door een nichtje van haar man is overgenomen, heeft ze gelukkig niet zo veel meer te doen als vroeger, zegt ze, zodat ze haar tijd nu verdelen kan tussen dit terras, van Gino, het terras van Nico, aan de Zattere, en haar huis, vlak bij het Guggenheim Museum. Als ze tenminste niet naar haar dochter in Zwitseland is, want – heeft ze dat al gezegd? – ze heeft een dochter in Zwitserland.
Mevrouw Seguso’s fameuze Pensione Seguso op de Zattere kende ik jaren lang alleen maar van (meer…)