Jiddisch lezen op twee grenzen – bij de dood van de Vlaamse schrijver Eriek Verpale (1952-2015)

Schrijver Eriek Verpale (r.) met Luuk Gruwez

Schrijver Eriek Verpale (r.) met Luuk Gruwez

Door Reinjan Mulder
Gisteren werd in zijn woonhuis in Zelzate de Belgische schrijver Eriek Verpale (63) dood aangetroffen. Hij werd gevonden door zijn werkster, de ‘poetsvrouw’, die zijn huis kwam schoonmaken. Het was een onopvallende dood, die paste bij het leven dat Verpale, zelf kind en kleinkind van een poetsvrouw, in Zelzate heeft geleid. In zijn bekendste boek, de briefroman Alles in het klein uit 1990, heeft hij een mooi en subtiel portret geschetst van het leven in deze onbestemde stad op de grens van Nederland en België. En toen hij voor dit boek de niet onbelangrijke NCR-prijs kreeg, schreef hij daar ook weer een boek over, waarin zijn bescheiden leven in de deze uithoek, waar alle straten uiteindelijk dood lopen op niets, opnieuw een rol speelde.
Ik sprak Eriek Verpale over zijn weinig spectaculaire lotgevallen in hetzelfde Zelzate in oktober 1993, in het onooglijk kleine huisje dat hij daar toen bewoonde – en waarin hij waarschijnlijk ook gestorven is. Het was een paar maanden nadat (meer…)

Juni en juli 2015: veel aandacht voor Anna Enquist, Piet Mulder en Wilma Schuhmacher

Door onze mediaredactie

Reinjan Mulder bekijkt in Harwich met vuurtorenbeheerder Sue Daish een schetsboek van Piet Mulder

Reinjan Mulder bekijkt in Harwich met vuurtorenbeheerder Sue Daish een schetsboek van zijn vader Piet Mulder

In de afgelopen maanden was er onder bezoekers van Das Zahngold veel aandacht voor de recent opgehaalde herinneringen aan de nu 88-jarige antiquaar Wilma Schuhmacher van het gelijknamige antiquariaat aan de Amsterdamse Geldersekade. De herinneringen, gebaseerd op een lang gesprek in 1991, werden kort na verschijnen – op 17 juli 2015 – vele honderden malen opgevraagd en ze worden nog steeds dagelijks gelezen.
Een andere trekker, soms via Google translate, waren drie stukken over de schilder Piet Mulder, van wie in juni een grote tentoonstelling in de vuurtoren van Harwich (nog tot 3 augustus!) werd geopend.
Opmerkelijk genoeg werden dit keer ook de drie jaar oude herinneringen aan de vroegere NRC-hoofdredacteur André Spoor en aan schrijfster Anna Enquist veel en lang gelezen, de laatste toen ze in Amsterdam haar 70ste verjaardag vierde. Ten slotte lazen veel bezoekers in juli de necrologie van de recent overleden schrijver/dichter Rogi Wieg.
Meest gelezen – naast drie oude recensies van Lulu Wang, Jona Oberski en Leon de Winter – waren daardoor in juni en juli (met tussen haakjes de scores van mei):
1. (-) ‘De prullenmand van meneer Reve hoeven we niet‘ – herinneringen aan antiquaar Wilma Schuhmacher (88)
2. (3) Wat is Babel & Voss?
3. (9) De man van Sissi – bij (meer…)

Gevangen in vier, vijf straten – Bij de dood van Rogi Wieg

Door Reinjan Mulder
NeerijnenZijn Hongaarse grootvader werd in 1944 door de Duitsers gedeporteerd, zijn ouders vluchtten in 1956 uit Hongarije naar Amsterdam en zelf sprak de vorige week overleden schrijver Rogi Wieg tot zijn vijfde alleen maar Hongaars. ‘Het was alsof ik met een tijdmachine uit de periode voor de Tweede Wereldoorlog naar hier was overgezet,’ zei hij toen ik hem jaren geleden in zijn huis in Amsterdam-Zuid interviewde,  ‘alsof ze me hier hadden neergepleurd, en zeiden: ga jij maar boeken schrijven.’
En dat had Rogi Wieg gedaan, schrijven. En hoe. Alsof de duivel hem (meer…)

Bij de 70ste verjaardag van Anna Enquist: ‘Ik noem de wanhoop bij haar naam’

Door Reinjan Mulder

Het zal winter worden en wij achten ons gewapend

UPDATE – Soldatenliederen, de gedichten waarmee de vandaag 70 jaar geworden Anna Enquist debuteerde, was in 1991 een van de opvallendste bundels sinds jaren. Niet alleen door zijn directe, bijna banale toon, ook door de ongewone combinatie van onderwerpen. Zo begon de bundel met een aantal gedichten over traditionele, romantische thema’s als soldaten, boten, kastelen, paarden, muziek en vuur, maar volgde daarna een bijna tegengesteld deel, over geheel andere en veel eigentijdsere onderwerpen zoals Enquists baan als psycho-analytica en haar directe, huiselijke omgeving. Die spanning tussen klassiek en alledaags is kenmerkend voor al haar werk.
‘Misschien was mijn eerste impuls iets wat me emotioneerde en kreeg ik pas later meer aardigheid in het schrijven, zodat ik me ook voor het gewone leven kon interesseren,’ zei Anna Enquist zelf over deze zeldzame combinatie, toen ik haar daar in maart 1992 over interviewde: ‘De gedichten laten een tocht zien, die eindigt met het berusten in de werkelijkheid.’
Ze dichtte bijvoorbeeld:

In de herfst plukken wij de kweeën. Het zal
winter worden en wij achten ons gewapend, zien
de jam fonkelen in de glazen, vuurrood.

Wie dan, bij het lezen van deze regels, dacht dat de dichter ergens in  (meer…)

Wilma Schuhmacher van antiquariaat Schuhmacher: ‘De prullenmand van meneer Reve hoeven we niet’

Avantgarde catalogi van Antiquariaat Schuhmacher, 2001 en 2002

Avantgarde catalogi van Antiquariaat Schuhmacher, 2001 en 2002

Door Reinjan Mulder
Af en toe rijd ik over de Gelderschekade, en zie dan dat daar nog steeds Antiquariaat Schuhmacher zit, nu al meer dan zestig jaar. De helft van die tijd, bijna dertig jaar lang, kwam ik daar veel over de vloer. Aanvankelijk om met de oprichter Max Schuhmacher (1927-2007) te praten, altijd goed voor een paar nieuwtjes en mooie anekdotes, daarna omdat mijn toenmalige vrouw er werkte, en na de dood van Max zag ik nog een tijdje zijn bijna even oude (half)zuster Wilma Schuhmacher vrij veel.
Was Max Schuhmachter lange tijd voor de meeste mensen het gezicht en de verkoper van de zaak, de man die altijd in vergeten boedels en nalatenschappen op zoek was naar bijzondere vondsten, de nu 88-jarige Wilma Schuhmacher was, zoals ze zelf zei, binnen het legendarische antiquariaat ‘de moeder van de catalogi en de moeder van de prijzen’. Sinds ze in 1952 als werkstudente bij de zaak van haar broer betrokken raakte, heeft ze – onzichtbaar voor het publiek – meer dan 200 catalogi vervaardigd, waarin ze in de loop der jaren steeds dieper inging op de inhoud en de vorm van de aangeboden boeken. Het is voor dit unieke werk dat zij al in 1991 in het Haarlemse stadhuis de Laurens Jansz. Costerprijs voor ‘verdiensten in het boekenvak’ kreeg. Het juryverslag wees (meer…)

40 Schilderijen in Vuurtoren: ‘Just sorry that he’s not here’ – Piet Mulder-tentoonstelling in Harwich geopend.

OndervuurtorenfotoDoor Reinjan Mulder
‘I am so proud that I helped to make it happen, but I am just sorry that he is not here to see it.’ Het is eruit voor ik er erg in heb, maar het klopt. Ik sta met de jonge verslaggever van de Harwich and Manningtree Standard aan de kade in Harwich en hij heeft me de vraag der vragen gesteld: wat gaat er door me heen? Ik heb net een snelle rondgang gemaakt door de hoge vuurtoren van het stadje – voor zover je bij een verticaal bouwsel als een vuurtoren van een rondgang kunt spreken – en voel me inderdaad niet weinig… trots. Nog geen jaar geleden heb ik een mailtje naar de directeur van het jaarlijkse Harwich Festival geschreven met de vraag of hij, nu zijn festival zo professioneel wordt, geen expositie van mijn vader, de schilder Piet Mulder kan  inpassen – en nu is het zover. Meer dan 40 schilderijen van mijn in 2001 overleden vader zijn in de oude vuurtoren te zien, en met een spandoek, affiches en zijn naam in uitgeknipte letters wordt Harwich uitgenodigd een kijkje te komen nemen. Het Harwich Festival of Arts heeft dit jaar de toepasselijke titel Leading Lights, zodat we in het leading light dat de vuurtoren is van publiek en pers-aandacht verzekerd zijn.

Piet Mulder: Lightships near Shotley

Piet Mulder: Lightships near Shotley

In de winter van 1975 is het allemaal begonnen. Mijn vader kocht tijdens een vakantie aan de Engelse kust een appartement ‘met zicht op zee’. In Engeland de droom van iedere gepensioneerde. Lees Graham Swifts Last orders er maar op na.
Maar mijn vader was niet alleen bijna gepensioneerd, hij wilde ook meer gaan schilderen. Hij wilde op zin zestigste niet stoppen met werken, hij wilde opnieuw beginnen – maar nu als schilder. Niet langer wilde hij alleen maar klein werk blijven maken voor (meer…)

Meester noch knecht – Voor Antoni Mulder (1890-1963) die vandaag 125 jaar geworden zou zijn

Door Reinjan Mulder
Antonims
Laatst zat ik aan bij een gedenkwaardig etentje. Een van de gasten was van Surinaamse herkomst, een ander was gedeeltelijk van joodse oorsprong, de gastvrouw was joods-Surinaams en de familie van een vierde aanwezige kwam van een arm Zuid-Hollands eiland. We spraken over de vraag of je je voorvaderen moest kennen, eren, waarderen, of misschien zelfs wreken. Sommige van ons hadden slaven onder hun voorvaderen en maakten zich druk over Zwarte Piet.
Na een tijdje keek iedereen naar mij. En ik? Van wie stamde ik eigenlijk af?
Ik hoorde ze al denken: was jouw familie geen Nederlandse slavenhandelaar, en profiteerden jullie soms niet van de rijkdom in de overzeese koloniën?
Wie zal het zeggen? Ik ben groot geworden in de jaren zestig, en weet niet beter dan dat je je niet op je ouders of voorouders mag beroepen – en dat je dus ook niet voor hen hoeft te schamen. Maar onze voorouders, hoorde ik tijdens het etentje, hebben ook vaak aan ons gedacht, soms in de moeilijkste omstandigheden, en daarom moeten wij nu aan hen denken. Dat zijn we aan hen verplicht.
Vandaag is het 125 jaar geleden dat mijn grootvader Antoni Mulder in Terwolde (Gld.) werd geboren, de vader van mijn vader. Een goede gelegenheid om nu dan maar eens wat dieper in zijn – en mijn? – geschiedenis (meer…)

Meimaand dodenmaand – de best gelezen stukken van mei

18de druk van Kellendonk's Mystiek Lichaam, Uitg. Meulenhoff 2005

18de druk van Kellendonk’s Mystiek Lichaam, Uitg. Meulenhoff 2005

Door onze mediaredactie
In de afgelopen maand werden in Das Zahngold veel stukken over de doden opgevraagd, met als uitschieters de recente terugblik op de schrijver Frans Kellendonk, 25 jaar na zijn dood (377 keer), en de herinnering aan Hannelore Grünberg-Klein, de moeder van Arnon Grunberg (224 keer). Daarnaast was er veel vraag naar het 2 jaar oude stuk over begraven en cremeren en het familie-graf op de begraafplaats Deil (142 keer) en de stukken bij de dood van de voormalige NRC Handelsblad-hoofdredacteur André Spoor (59 en 33 keer). De 10 meestgelezen stukken in mei 2015 zijn daardoor:
1. (-) ‘Voortdurend in verzet‘ – 25 jaar na de dood van Frans Kellendonk
2. (2) ‘Het meisje dat er niet had mogen zijn’ – Bij de dood van Hannelore Grünberg-Klein (87)
3. (1) Wie zijn Babel & Voss?
4. (re) Wat een tuttigheid! – Lulu Wang’s (meer…)

‘Voortdurend in verzet’ – 25 jaar na de dood van de schrijver Frans Kellendonk (1951-1990)

Frans Kellendonk, Typoscript van 'Trouwportret' (oorspronkelijk 'Echtelieden')

Frans Kellendonk, Typoscript van ‘Trouwportret’ (oorspronkelijk ‘Echtelieden’)

Door Reinjan Mulder
UPDATE – Dit jaar is het 25 jaar geleden dat Frans Kellendonk overleed. Reden genoeg kennelijk om – met een paar maanden vertraging – een ruime selectie uit zijn brieven uit te geven. Later deze week worden ze feestelijk in Amsterdam gepresenteerd, zodat ik ze, afgezien van een paar fragmenten in de Volkskrant en Trouw, nog niet heb kunnen lezen, maar afgaande op die paar fragmenten krijg ik het idee dat ze misschien minder spectaculair zijn dan ik had verwacht – en gehoopt. Als dit de hoogtepunten van zijn correspondentie zouden zijn, zou de rest dan niet nog meer tegenvallen?
Tien jaar geleden wilden wij bij Meulenhoff, toen nog Kellendonk’s uitgever, ook een uitgave van die brieven verzorgen, om de belangstelling voor hem weer een broodnodige impuls te geven, maar daarop werd toen door de erven verontwaardigd gereageerd. Hoe haalden we het in ons (meer…)

April 2015: nieuwe aandacht voor W.F. Hermans, Ludwig Wittgenstein en een blinde fotograaf

Ludwig Wittgenstein als kind

Ludwig Wittgenstein als kind

Door onze mediaredactie
Onder de meest gelezen stukken in Das Zahngold waren in april, een maand na het verschijnen van Willem Otterspeer’s Hermans-biografie, opmerkelijk veel artikelen over en rond W.F. Hermans. Niet alleen werd de terugblik op zijn necrologie veel en goed gelezen, ook het interview met Hermans’ ‘Eckermann’ Frans A. Janssen – dat al snel een pijnlijk staartje kreeg – vond veel bezoekers, evenals het interview met de blinde fotograaf een filosoof Evgen Bavcar en het stuk over de fotobiografie van de door Hermans bewonderde Ludwig Wittgenstein. Verder kwam er de laatste dagen snel meer interesse in het stuk over Hannelore Grünberg-Klein: de moeder van Arnon Grunberg, van wie afgelopen maand (postuum) een boek over haar oorlogservaringen verscheen. Onverminderd populair waren ten slotte weer de stukken over Connie Palmen en een van de leiders van de Kultuurkamer, de Betuwse schilder Jan van Anrooy.

In volgorde van de (unieke) bezoekersaantallen betekent dit dat de meestgelezen-toptien over april er alsvolgt uitziet:
1. (1) Wie zijn Babel & Voss?
2. ( re ) Het meisje dat er niet had mogen zijn – bij de dood van Hannelore Grünberg-Klein
3. (re) Reinjan Mulder en Marli Huijer over hun boek Opnieuw Beginnen
4. (-) Tranen om W.F. Hermans of Hermes Trismegistos? – interview met Frans A. Janssen
5. (8) Nazikunst in het Gemeentehuis?  (meer…)