Het wereldelftal van Roeselare – Recensie van ‘De plantrekkers’ van Heleen Debruyne

 

Never a dull moment

Minder vervelend…

Door Reinjan Mulder
Op de eerste bladzijde van haar debuutroman De plantrekkers opent  de Vlaamse Heleen Debruyne (1988) al meteen met een sterke eerste zin: ‘Willem wist het nog niet, maar die dag begon de verwarring.’ Waarna ze ons laat weten dat het bestaan van de arme Willem in de dagen die volgen, hopeloos verstrikt raakt ‘in de levens van veel meer mensen dan goed voor hem was.’
Twee zinnen die de roman die op dat moment nog beginnen moet, in één keer goed karakteriseren. Bij het lezen ervan moest ik onwillekeurig denken aan de leus waarmee de Zwitsers uitgeverij Diogenes jaren lang de aandacht trok: onze boeken zijn minder vervelend.

Daarna weet Debruyne de belofte die in haar eerste twee zinnen besloten ligt, ook behoorlijk waar te maken. In De plantrekkers slaagt ze er bijna steeds in (meer…)

Het fotoproject ‘Objectief Nederland’ – over het land dat we nog niet kenden

objectief_nederland_kleinDoor Reinjan Mulder
For an English text on Objective Netherlands, please click here.
[UPDATE 2018] – Tussen 1972 en 1974 heb ik in opdracht van het Ministerie van CRM een bijzonder foto-experiment uitgedacht en uitgevoerd. Het resultaat daarvan was te zien op een grote fototentoonstelling die van 24 juni 2016 tot 22 september 2016 in het Rijksmuseum werd gehouden. Daar werd voor het eerst zichtbaar hoe ons land er ‘echt’ (objectief) uitziet. Dat wil zeggen: als we niet letten op wat mooi is, belangrijk, of makkelijk te bereiken.
In 1974 ben ik, net 25 jaar oud, vier maanden lang kris-kras van noord naar zuid en van oost naar west door Nederland getrokken, om foto’s te maken op van te voren exact berekende – en vaak nooit eerder vastgelegde – plekken. Het resultaat van dit experiment was, in ieder geval voor mij, verbluffend. Zo kenden we Nederland nog niet! In werkelijkheid (‘objectief’) bleken (meer…)

Dagboeken van Doeschka Meijsing 1961-1987: ‘Met mijn val in zee zal ik sterven’

Door Reinjan Mulder

Het werd, als zeg ik het zelf,...

Doeschka Meijsing tijdens een interview voor NRC Handelsblad in 1975.

‘Eens zal ik Icarus zijn die naar de zon klimt,’ schrijft de 17-jarige Doeschka Meijsing op 11 januari 1965 in haar dagboek, om daarna af te sluiten met: ‘En met mijn val in zee zal ik sterven.’
Er zullen meer 17-jarigen zijn die zich op de middelbare school met de onfortuinlijke zoon van Dedalus identificeren, maar in het geval van Meijsing is het een profetische voorspelling te geweest. Vier jaar geleden overleed de schijfster, ver voor haar tijd, nadat ze de zon gevaarlijk dicht genaderd was. Haar autobiografisch getoonzette grote roman Over de liefde (2008) had niet alleen alom goede kritieken gekregen, maar ook veel enthousiaste lezers, plus de AKO Literatuurprijs en nog wat andere bekroningen. Maar ze zou daarvan maar kort genieten – zodat de omslag van het boek, een weerloos neerstortende witte duif, een wel heel symbolische betekenis kreeg.

Het was niet de enige val die Doeschka Meijsing in haar leven maakte, al was het wel de meest meedogenloze. Vóór die noodlottige dag in 2012 was ze al uit de veilige haven van haar katholieke, Haarlemse familie gevallen, na een verhouding van negen jaar raakte ze haar grote liefde Gerda Meijerink kwijt, inclusief (meer…)

Wij zijn onze familie – Over ‘De idioot en de tederheid’ van Yannick Dangre

Vaders en zonen

Vaders en zonen

Door Reinjan Mulder 
Ooit zat ik in de redactie van een tijdschrift waar nogal wat ongevraagde kopij binnenkwam. Elke vrijdag kwamen we bij elkaar om de stapel post te bespreken. Een van ons las iets hardop voor en dan wisten de anderen vlug genoeg of het wat was, of juist niet.
Een geliefd hulpmiddel tijdens die voorleessessies was het woord ‘staren’. Kwam dat in een verhaal voor, dan gingen de meestal duimen snel naar beneden. Het was, nu ik eraan terugdenk, een soort literair Idols maar dan zonder publiek.
De roman De idioot en de tederheid van Yannick Dangre (1988) zou bij ons al heel snel gesneuveld zijn. Niet alleen komt het woord ‘staren’ er veel in voor, honderden keren, het gaat vaak ook nog vergezeld van al even gevaarlijke woorden als ‘zwijgend’, ‘voor zich uit’, ‘naar het tapijt’ of ‘blijven’.

Staren is een bijzondere manier van kijken. Met ‘staren’ kan een schrijver aangeven dat iemand verstard is, monomaan, autistisch, naar binnen gekeerd.
Wie staart staat niet volop in het leven. En wie graag zwijgend voor zich uit naar het tapijt blijft staren, zoals in het boek van Dangre gebeurt, moet wel behoorlijk gestoord zijn.
Soms komt dat voor. Na bepaalde heftige verwikkelingen kan iemand (meer…)

Het evangelie van Ludwig Wittgenstein – Herinneringen aan de Diamantslijperij

Op 23 juni verschijnt ‘Objectief Nederland’, het boek dat Reinjan Mulder schreef over zijn bijzondere foto-experiment dat vanaf die dag in het Rijksmuseum wordt tentoongesteld. Hieronder een voorpublicatie uit het boek, waarin Mulder beschrijft hoe hij, 17 jaar oud, in het Amsterdam van 1966 in de ban raakte van de filosoof Ludwig Wittgenstein en op zoek ging naar ‘alles, was der Fall ist’.

Ludwig Wittgenstein als kind

Ludwig Wittgenstein als kind

De ‘radicale’ inzet die ik had bij het opzetten van mijn fotoproject Objectief Beeld van Nederland (1974), ik kan het niet anders noemen, moet ik hebben ontwikkeld tijdens het eerste jaar van mijn studie in Amsterdam. Toen ik daar in 1966 aan de Centrale Interfaculteit aankwam, zeventien jaar oud, als eerstejaars filosofie, werd ik op het Instituut voor Grondslagenonderzoek aan de Nieuwe Achtergracht, de voormalige Diamantslijperij, buitengewoon grondig ingewijd in de heikele problematiek van de kennis, van het weten.

Van dat achteraf gezien nogal verwarrende eerste jaar – waarop door omstandigheden die er nu niet toe doen ook nooit meer een tweede jaar is gevolgd – is me in de eerste plaats een erg interessant en bevlogen Wittgenstein-clubje bijgebleven, waarin ik al snel terechtkwam. Dat clubje, hooguit vijf of zes studenten, stond onder auspiciën van de studentenvereniging Cogito en kwam ongeveer eens in de maand buiten het gewone lesprogramma om samen, in een groot hoog tuinhuis van Marian van der Waals, achter het grachtenpand van haar ouders aan de Prinsengracht.
Daar zaten we uren lang over Ludwig Wittgensteins Tractatus logico-philosophicus te oreren.
Na het nogal schoolse gymnasium dat ik tot die zomer in Tiel had bezocht, was dat een hele overgang. Ik was in een totaal nieuwe wereld beland. Aangevoerd door de ouderejaars Bas Willink en Theo Verbeek discusieerden we tot in het oneindige over feiten, ‘Sachverhalte‘ (waarvan ik nog steeds niet weet wat het zijn) en afbeeldingen van de wereld. En als we laat op de avond moe dreigden te worden, en de flessen rode wijn open gingen, en onze stemmen hoger en hoger reikten, kon Marian ineens opstaan en naar (meer…)

Maart 2016 – maand van Nederlandse schrijfsters: Renate Rubinstein, Connie Palmen, Tessa de Loo en Lize Spit

Door onze mediaredactie
Tessa-de-Loo-De-tweeling.-1e-druk-21958109
UPDATE – In maart was er meer aandacht dan ooit voor Nederlandse schrijfsters. Met aan kop Renate Rubinstein, over wie nog altijd geen biografie is verschenen. Het stuk waarin biograaf Hans Goedkoop wordt opgeroepen zijn opdracht over te dragen trok in drie weken tijd 1.284 lezers, en kreeg al snel 276 Facebook likes. Een record voor Das Zahngold. Ook de necrologie die Reinjan Mulder in 1990 (in een halve dag!) over Rubinstein schreef, trok na een signalement op Facebook veel lezers: 198, van wie er 37 een like achterlieten.
Andere schrijfsters voor wie veel interesse bestond waren Connie Palmen (verdeeld over 3 stukken), de recent debuterende Lize Spit, Tessa de Loo (een recensie van De Tweeling en een interview), en, als enige buitenlander, Patti Smith,  die twee jaar geleden na een concert in Aldeburgh met Reinjan Mulder ontbeet en toen uitgebreid over de door haar bewonderde W.G. Sebald sprak.
De stukken over hen kregen maart respectievelijk 387, 250, 142, en 320 lezers.
Van de andere onderwerpen op Das Zahngold vond de zoektocht uit 2008 naar de afhakers op het Gymnasium in Tiel veel (109) en gedegen (gemiddeld 8:48 minuten) lezers, vooral na het VPRO-programma Ondersteboven van afgelopen zaterdag, waarin Kees van Kooten met drie oud-leerlingen uit Tiel terugkeek op hun moeizame schooltijd daar.
Ook twee andere oude stukken over het Tielse schoolleven liftten daarin mee.
Meest gelezen na het artikel over Hans Goedkoop en Rubinstein was het Engelse overzichtsstuk over de Engelse jaren van schilder Piet Mulder. Daarvoor kwamen in maart 342 lezers naar de site.

LEESPAARDEN
Langst gelezen (‘leespaarden’) waren in maart de volgende tien veel gelezen stukken:
1. (re) Een winterreis – De ondergang van het Stedelijk Gymnasium in Tiel (8:48)
2. (re) Nazikunst in Geldermalsen’s Gemeentehuis? De zaak Jan van Anrooy (7:17)
3. (re) Geaarde kunst? Bij een zelfportret van de Tielse schilder Johan Ponsioen (7:01)
4. (re) The first cut – bij de dood van Doeschka Meijsing (6:57)
5. (-) Hans Goedkoop en de verdwenen Rubinstein biografie 5:11

Het reuzeschilderij van het Laageinde in Geldermalsen, ca. 1958

Het reuzeschilderij van het Laageinde in Geldermalsen, ca. 1958

6. (re) Noodgreep werd sensatie – het succes fou van Connie Palmen’s De Wetten (4:38)
7. (-) Een eenmansactiegroep tegen alles en iedereen – Bij de dood van Renate Rubinstein (4:31)
8. (9) ‘Groter dan de Nachtwacht!‘ – Bij een reuzenschilderij van het Geldermalsens Laageinde (4:30)
9. (re) De cultuurkritiek in Gimmick! – Bij de dood van Joost Zwagerman (4:26)
10. (7) Nieuwe knollen voor oude citroenen – bij het ontslag van Meulenhoff’s Sander Knol (4:15)
Om vertekeningen te voorkomen, worden bij de leespaarden alleen stukken meegeteld die gemiddeld minstens eens per dag (>30 keer) zijn opgevraagd. Ook recensies worden buiten beschouwing gelaten. Meest opgevraagde recensie was in maart die van Lize Spit’s Het smelt (nieuw, met 250 lezers), met meteen daarna die van Connie Palmen’s De wetten (234), Jona’s Oberski’s Kinderjaren (127), Margriet de Moor’s Eerst grijs, dan wit dan blauw (106) en Doeschka Meijsing’s Robinson (79).

Bron: Byte statistics. N= 8.415 (bezoek), 4.057 (uniek bezoek) en 25.899 (pagina’s). 

 

Terug naar Bovenmeer – Over ‘Het smelt’ van Lize Spit

Hierwaakik

Ga terug naar Dorpsstraat, Ons Dorp

Door Reinjan Mulder
Lize Spit’s schitterende roman Het smelt kreeg ik via een blind date in huis.
Wat een verrassing!
Afgelopen najaar had ik in goed vertrouwen een paar tientjes naar het nieuwe uitgevershuis Das Mag overgemaakt. Daarna had ik schrijfster op de druk bezochte oprichtingsavond van de uitgeverij parmantig over het podium van Paradiso zien paraderen. Maar niets had mij toen de indruk gegeven hier met een nieuwe schrijfster van formaat te maken te hebben.
Toen ik het boek begin februari dan eindelijk toegestuurd kreeg, in een flinke kartonnen doos, samen met een ander boek van Das Mag, en inclusief een duur, goud gemarmerd omslag dat ik er zelf omheen moest vouwen, zodat ik in staat was de bloedstollende geschiedenis die Spit vertelt uit te lezen zonder steeds maar op het voorplat te hoeven zien waar het op uitloopt, beviel dat onverwacht goed.
De opbouw van het boek doet denken aan Terug naar Oegstgeest van Jan Wolkers. Ook in dat boek rijdt een volwassene met de auto terug naar zijn geboortegrond, en wisselt hij het verslag van zijn bezoek af met pijnlijke en minder pijnlijke scènes die hij zich haarscherp uit zijn jeugd herinnert. Bij Lize Spit gaat een vrouw van 27 tegen oudjaar 2015 terug naar (meer…)

Hans Goedkoop en de verdwenen Rubinstein-biografie

Hans Goedkoop: horen, zien en zwijgen

Hans Goedkoop: horen, zien en zwijgen

Door Reinjan Mulder
UPDATE – Je kunt niet zeggen dat Hans Goedkoop zich niet aan zijn beloftes houdt. Toen hij twintig jaar geleden een contract sloot voor het schrijven van een biografie van Renate Rubinstein, wilde hij daarin geen inlevertermijn opnemen. Geluk, de biografie van Herman Heijermans waarop hij in 1996 promoveerde, had hem zoveel stress bezorgd, zo vertelde Goedkoop me, dat hij dacht: dit nooit meer. Hij wilde nu ‘de tijd nemen’ voor een volgend boek.
Maar hoe onverstandig dat kan zijn, werken zonder deadline, kan iedereen inmiddels zien. Niet alleen is de biografie van de in 1990 overleden Renate Rubinstein er een kwart eeuw na haar dood nog altijd niet, de kans is ook groot dat die er nooit meer komt. Toen ik Hans Goedkoop voor het laatst over het boek sprak, in 2003 op de burelen van Meulenhoff, was hij nog vol goede moed om zijn project af te maken, hij was net weer helemaal opnieuw begonnen, zei hij, maar de laatste tijd laat hij ook zelf alom weten dat hij twijfelt of het nog iets wordt.
Dat mag een klein schandaal worden genoemd. Niet alleen zijn er inmiddels al heel wat euro’s in het project gevloeid, de schattingen lopen uiteen van één tot twee ton, ook (meer…)

Februari 2016: groeiende aandacht voor Betuwse schilders en Nooteboom’s ‘Rituelen’

Door onze mediaredactie

Piet Mulder: Zelfportret als poppenspeler, 1955

Piet Mulder: Zelfportret als poppenspeler, 1955

In februari ging de meeste aandacht van de bezoekers aan de site uit naar ‘Groter dan de Nachtwacht‘, het stuk over het 6 meter hoge schilderij dat Piet Mulder en Reijer Murman omstreeks 1958 maakten. Mede dank zij facebook kwamen daarvoor in 12 dagen meer dan 350 lezers naar Das Zahngold. Met in de slipstream veel aandacht voor andere Betuwse onderwerpen: de schilders Jan van Anrooy en Johan Ponsioen en het Gymnasium in Tiel.
Andere stukken die in februari veel bezoek kregen, waren de herinneringen aan Elly de Waard en ’t Voogelwater (294 bezoekers) en de gelukwens voor Arnon Grunberg’s 45ste verjaardag (253).
Bij de oudere stukken valt de groeiende aandacht voor de terugblik op de omstreden recensie van Cees Nooteboom’s roman Rituelen op. Een tijdloos stuk uit 2014 dat 157 lezers kreeg, gemiddeld vijf per dag en ruim anderhalf keer zoveel als (meer…)

Wat moet een man die 45 wordt? Bij de 45ste verjaardag van schrijver Arnon Grunberg

Redactiekantine van uitgeverij Babel & Voss, met foto (van Koos Breukel) van Arnon Grunberg, half zo oud als vandaag

Redactiekantine van uitgeverij Babel & Voss, met aan de wand een foto (van Koos Breukel) van Arnon Grunberg, half zo oud als vandaag

Vandaag viert Arnon Grunberg in het Zwitserse Davos zijn 45ste verjaardag. Helaas ben ik verhinderd daar bij te zijn, maar gelukkig is Mark Schaevers zo aardig mijn advies voor Arnons ’tweede helft’ aan hem over te brengen. Hierbij mijn hartelijke gelukwens aan een gewaardeerd auteur en vriend. R.M

Beste Arnon,
Wat doet een man als hij 45 wordt?
Wat moet een man die 45 wordt?
Ik weet in ieder geval wat ik zelf deed, toen ik 45 werd.
Ik had een vrouw, een kind, een eigen huis en een vaste baan als literatuurredacteur, en had weinig meer te wensen.
Daarom besloot ik op 11 januari 1994, op mijn 45ste verjaardag, een gewaagd stukje voor de krant te schrijven waarin ik vast de hoogtepunten van 1994 voorspelde.
Ik kende je toen nog niet, maar had in een promotieboekje van Nijgh & Van Ditmar wel net een prachtig verhaal van je gelezen. Ik voorspelde daarom in NRC Handelsblad dat de roman Blauwe Maandagen, die voor 1994 was aangekondigd en waarin dit hilarische verhaal verwerkt zou zijn, een sensatie werd.
Niemand weet wat er zonder die voorspelling gebeurd zou zijn, en ik ben zelf de (meer…)