Wat een tuttigheid – Over de recensie van Lulu Wang’s ‘Het lelietheater’

HetLitLeven

De gevreesde criticus spreekt!

Door Reinjan Mulder
Het Lelietheater van Lulu Wang was in 1997 een van de vreemdste boeken die ik in jaren las. Toen ik er aan begon, nog als drukproef, dacht ik aanvankelijk even met grote literatuur te maken te hebben, en die eerste indruk wilde ik in mijn recensie ook tot  uitdrukking laten komen. Maar daarna viel het boek me nogal tegen.
Die misleidende, eerste indruk werd misschien – elke criticus heeft zijn zwaktes – wel aangewakkerd doordat het boek op het moment dat ik eraan begon, al voor recordbedragen naar het buitenland was verkocht. Hoe dan ook, ik, dacht even een paar fraaie, beeldende zinnen te zien. Zinnen waaraan op de redactie van de uitgeverij waarschijnlijk lang gesleuteld was. Ze hadden ook wel een mooie, ingehouden stijl.
Daar kwam dan nog bij dat de thematiek nogal ongewoon was voor Nederlandse begrippen: een meisje dat in het maoistische China volwassen wordt, leert daar al snel de keerzijde van het leven in een heilstaat kennen. En het boek had ten slotte ook heel wat voor ons weinig alledaagse scènes.
Maar als gezegd, daar bleef het dan ook bij, helaas. Toen ik eenmaal goed op streek was, bleef er van mijn warme gevoelens weinig over. Ik leek wel te zijn terecht gekomen, zo schreef ik in mijn recensie voor NRC Handelsblad, in een Chinese versie van ‘Stijfkopje‘, het sentimentele kinderboek van Emmy van Rhoden. Ongelofelijk, dat dit boek zo positief in Amerika en op de boekenbeurzen ontvangen was!
Naïef als ik was, wilde ik dit effect dat ik bij het lezen had ervaren, eerst denken dat het iets wordt en dan hevig teleurgesteld worden, in mijn recensie zo goed mogelijk proberen na te bootsen. Maar hoe gevaarlijk zoiets kan zijn, merkte ik tot mijn schrik gauw genoeg. Uitgevers hebben bij negatieve recensies nu eenmaal de gewoonte om daaruit, als het maar even kan, nu net die ene zin te citeren, die wat minder negatief is dan de rest. Dat had ik kunnen weten.
En zo haalde ook de jonge Vassallucci-uitgevers van destijds, Lex Spaans en Oscar van Gelderen, uit de uiteindelijk toch wel behoorlijk krakende recensie die ik over Het Lelietheater schreef, nu net die enige, aardige, eerste zin die ik aan het boek wijdde – de opening, die de opmaat moest zijn voor de kritiek die daarna zou volgen.
Gelukkig kan ik nu, dank zij het digitaal archief van NRC Handelsblad, ook de rest van stuk (meer…)

Het verlate optimisme van Czeslaw Milosz (1911-2004) – op bezoek bij de Poolse Nobelprijswinnaar

Door Reinjan Mulder
In Nederland is de Pools-Litouwse schrijver Czesaw Milosz bij het grote publiek nooit zo bekend geworden, en wie hem kende, kende hem aanvankelijk vooral als politiek auteur, van boeken over het communisme (De geknechte geest) en meer in het algemeen over de teloorgang van de Midden-Europese beschaving (Geboortegrond). Maar toen ik Milosz in 1997, kort voor zijn dood in Krakau bezocht, bleek hij zich zelf toch liever als de dichter te zien, die hij van jongs af aan was – al was dat de laatste jaren van zijn leven een dichter van steeds ijlere en lichtere poëzie.

Handtekening van Czeslaw Milosz in Geboortegrond, De Arbeiderspers, 1982

Maar wat voor een dichter! In onze onschuld willen wij nog wel eens denken dat de Nobelprijs het hoogste is wat een schrijver bereiken kan. Dat is niet zo. Boven, op de literaire Olympus, wordt opnieuw een strenge schifting aangebracht. De goden zelf onderscheiden in hun midden weer de grotere en kleinere godheden. Ik zat ooit in een taxi die de Russische dichter Joseph Brodsky van Schiphol naar Leiden reed, waar hij die week de Huizinga-lezing zou houden en hij maakte me dat verschil op subtiele wijze duidelijk. Joseph Brodsky kwam net uit Stockholm waar hij de jaarlijkse bijeenkomst van Nobelprijswinnaars had bezocht, en vertelde wie er niet allemaal waren komen opdagen. Het indrukwekkende rijtje dat hij daarbij opsomde, werd besloten met de naam van Czeslaw Milosz, de Nobelprijswinnaar van 1980. Na het noemen van die naam pauzeerde Brodsky even – en zei toen: “Maar ja, Milosz steekt natuurlijk wel mijlenver boven de rest uit. Vergeleken met hem zijn alle anderen…” Hij maakte een handgebaar dat voor zichzelf sprak.
Toen ik Czeslaw Milosz daarna in 1997 in zijn mooie oude woonhuis in (meer…)

Meester van de invectieven – bij de dood van Gore Vidal

Door Reinjan Mulder
Van weinig vooraanstaande schrijvers weet ik zo weinig als van Gore Vidal. Ik geloof niet dat ik ooit een boek van hem in handen heb gehad. Toch heeft Vidals dood, begin deze maand, mij meer geraakt dan de dood van veel anderen van wie ik bijna alles las.
Dat heeft een curieuze reden. Ooit heb ik tot mijn niet geringe verbazing mogen concluderen dat Gore Vidal (1925-2012) de Amerikaanse Reinjan Mulder (1949) was.

The Guardian, 2 augustus 2012

Ja, u leest het goed. Niet eens was ik, wat God natuurlijk verhoede, ‘de Nederlandse Gore Vidal’, maar Gore Vidal, de schrijver van tientallen Amerikaanse bestsellers en toneelstukken, was de Nederlandse Reinjan Mulder. In het weekblad Vrij Nederland had Peter van Straaten jarenlang een heerlijke reeks cartoons over het Nederlandse ‘literaire bedrijf’, en in één van die cartoons zag je een sacherijnige, dikke uitgever aan een groot bureau zitten tegenover een angstige, miezerige schrijver wiens werk zojuist in de krant was afgekraakt. ‘Als ik jou was, zou ik er niet wakker van liggen… ‘ zegt de uitgever tegen zijn wanhopige auteur, ‘wie is die Reinjan Mulder

(meer…)

Reinjan Mulder’s ‘Vogels van Formaat’ nu ook uit voorraad leverbaar bij de Amsterdamse boekhandel Nijhof & Lee

Door onze verslaggever 
Het boek Vogels van Formaat van Reinjan Mulder over de Amerikaanse vogelschilder en uitgever J.J. Audubon is vanaf deze week ook uit voorraad leverbaar bij de Amsterdamse boekhandel Nijhof & Lee.

J.J. Audubon’s vogelboek The Birds of America in de bibliotheek van het Teylers Museum

De in kunst en typografie gespecialiseerde Nijhof & Lee is enkele maanden geleden van de Staalstraat verhuisd naar  de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, in het gebouwencomplex aan de Amsterdamse Turfmarkt, maar de winkel krijgt over circa een maand een dependance in het klassieke pand van de Artis Bibliotheek aan de Plantage Middellaan. Het rijk geïllustreerde Vogels van Formaat zal daar een bijzondere plaats krijgen, omdat het het enige Nederlandstalige boek is over handgekleurde vogelprenten. Bovendien is Vogels van Formaat voor een belangrijk deel in de Amsterdamse Artis Bibliotheek geschreven is, aan de hand van een grote hoeveelheid daar aanwezige literatuur.
Behalve in de beide boekwinkels van Nijhof & Lee in Amsterdam, is Vogels van Formaat ook uit voorraad leverbaar bij de rijk voorziene Museumwinkel van het Teylers Museum in (meer…)

Zie de dichters vallen – bij de dood van Rutger Kopland – reis door mijn boekenkast (8)

Door Reinjan Mulder
Is het besmettelijk? Gerrit Komrij is nog niet begraven, of zijn collega-dichter en -P.C. Hooftprijswinnaar Rutger Kopland overlijdt. Sindsdien maalt ongewild een regel in mijn hoofd: ‘Een groot dichter te zijn en dan te vallen.’
Waar ken ik die regel toch van?
Over Rutger Kopland en zijn alter ego dr. R.H. van den Hoofdakker wil ik nog wel eens een wat langer

Reinjan Mulder: Rutger Kopland. Uit: ’t Is vol van schatten hier. De Bezige Bij, 1986

verhaal vertellen, over hoe ik hem in 1976 voor NRC Handelsblad op een donkere vrijdagavond opzocht, in zijn verbouwde boerderijtje in Glimmen, en hoe hij toen tot mijn niet geringe verbazing meteen een fles jonge jenever op tafel zette, die griezelig snel leger en leger raakte. Want wat doe je dan, als jonge interviewer, in andermans huis, wanneer je gesprekspartner vertrouwelijker en vertrouwelijker wordt, en jij het veiligheidshalve bij een kopje thee houdt?
Maar voor dergelijke verhalen is het nog iets te vroeg. Vandaag, een paar dagen na zijn overlijden, gedenk ik Rutger Kopland liever, en zijn ‘orgeltje van Yesterday’. En treur ik om hem, in de ingetreden stilte van vandaag.
Maar niet zonder een paar foto’s van toen te hebben teruggezocht.
Dat eerste – en meteen ook laatste – gesprek dat ik met met hem had, vond plaats toen ik nog promotie-assistent was op het Criminologisch Instituut Bonger en ik mijn werk voor de krant alleen maar in mijn vrije tijd kon doen. Rutger Kopland had zijn eerste drie dichtbundels gepubliceerd, en voor de laatste daarvan, Een lege plek om te blijven, had hij de Herman Gorterprijs gewonnen, en de krant wilde snel een interview met hem. Dat moest dan maar aan het begin van het weekend, zodat ik het op zaterdag en zondag af kon werken.
Het werd laat die vrijdagavond in november, met de jenever op tafel. Voor zover ik me herinner,  (meer…)

Bij de dood van Gerrit Komrij (1944-2012): een jongen van het dorp

Door Reinjan Mulder

1994 - Winterswijk viert 50 jaar Gerrit Komrij

1994 – Winterswijk viert 50 jaar Gerrit Komrij

Op gevaar af dat u denkt dat ik aan mijn memoires ben begonnen, neem ik u nog één keer mee naar het archief van NRC Handelsblad. Op 27 maart 1994 was ik een dag lang in Winterswijk om daar de 50ste verjaardag van Gerrit Komrij mee te vieren. Ik kende Gerrit tot die dag vooral uit het café, van nachtelijke feestjes bij Mensje van Keulen en uit de burelen van Propria Cures, waar hij in mijn tijd gastredacteur was geweest. Een onbezonnen tijd waarin hij in PC de Scientology-kerk aanpakte en als tv-criticus wild om zich heen sloeg.
Maar in Winterswijk leerde ik een andere Komrij kennen: een jongen uit het dorp. Die in zijn jeugd, net als ik (en net als Menno ter Braak), krampachtig geprobeerd had om weg te komen uit de verstikking van het Gelderse platteland, om daarna zo snel mogelijk in de Amsterdamse
inner circle te verdwijnen.

Mijn eerste stukje over Gerrit Komrij in NRC, over ‘Dood aan de grutters’, uitg. C.J. Aarts, 1978

Na die vijftigste verjaardag heb ik nog maar een paar keer over Gerrit Komrij geschreven, en als criticus misschien wel even vaak negatief als positief. Ik zag hem toch in de eerste plaats als een fenomenaal dichter en ik schreef zelden over poëzie, en ik vond dat al het andere daar wat bleekjes bij afstak. Als essayist en criticus was hij scherp, en vaak niet ongeestig, maar naar mijn idee weinig betrouwbaar – hij vertelde me een keer in VN een jonge schrijver te hebben bejubeld omdat hij ‘wel een aardig koppie’ had, en eerlijk gezegd geloofde ik dat meteen.
En als romanschrijver vond ik Gerrit (meer…)

Cees Nootebooms ‘miskenning’ in Nederland: de ontvangst van ‘Het volgende verhaal’ in NRC Handelsblad

Door Reinjan Mulder
Het boek waarmee P.C. Hooftprijswinnaar Cees Nooteboom in de jaren negentig van de vorige eeuw spectaculair in Duitsland doorbrak was Het volgende verhaal, een novelle die  hij in 1991 als boekenweekgeschenk voor de CPNB schreef. Sinds die doorbraak heeft Nooteboom er veel plezier in om rond te vertellen dat dit kleine meesterwerk door de Nederlandse kranten, waaronder NRC Handelsblad, unisono was neergesabeld.

Bewondering of afkeer? Streepjes in NRC Handelsblad’s recensie-exemplaar van Nootebooms Rituelen (1980)

Dat is natuurlijk ook een mooi verhaal, over de profeet die in eigen land niet wordt gewaardeerd, maar of het klopt…
Dank zij het digitale NRC Handelsblad archief kan iedereen nu zelf nakijken hoe
Het volgende verhaal hier destijds is ontvangen. Maar voor wie daar geen toegang toe heeft, citeer ik graag wat ik zelf in 1991 in NRC Handelsblad over Het volgende verhaal schreef . Waarbij ik er voor de slechte verstaander nog even op wijs dat de (meer…)

De zendingsdrift van het noodlijdende dagblad Trouw

Door Reinjan Mulder
Hoe fatsoenlijk kan een krant nog zijn in een tijd van teruglopende abonnementen? Twee keer heb ik de afgelopen vijf jaar een abonnement op de op zo sympathieke krant Trouw genomen, één keer in mijn vorige huis en één keer in mijn huidige huis, en beide keren werd mij gevraagd of ik ook mijn telefoonnummer door wilde geven ‘voor controle op de bezorging’. Ik vind dat geen onredelijk verzoek – al kan ik me niet herinneren ooit door een krant te zijn gebeld met de vraag of de bezorger al langs was geweest. Wie wil er nu niet dat er af en toe gecontroleerd kan worden of een krant die je graag in je bus wilt hebben ook echt bij je bezorgd wordt?

Een waterval aan ongewenste telefoontjes, Niagara Falls 2011

Natuurlijk ben je altijd een beetje bevreesd dat zo’n telefoonnummer gaat zwerven en dan ook nog voor andere doeleinden gebruikt gaat woorden. Dus ik heb beide keren wel even geaarzeld om zomaar mijn nummer te geven.
Maar Trouw was een nette, ideële krant, dacht ik, met aardige, goedwillende artikelen, en met erg aardige mensen aan de telefoon, die mij beide keren volmondig beloofden dat mijn nummer nooit, nee, absoluut nooit door anderen of voor wervingsdoeleinden gebruikt zou worden.
Ik had het (meer…)

Op bezoek bij de jonge (44) Leonard Nolens

Door Reinjan Mulder
‘Het zijn er natuurlijk altijd te veel,’ zegt Leonard Nolens. Het is een winterse zondagmiddag, 8 december 1991, en ik ben als een van de allereerste interviewers bij de Vlaamse dichter op bezoek. We zitten in zijn boshut, even onder Antwerpen, en we hebben het uitgebreid over de vierhonderd gedichten uit de periode 1975-1990 die hij zojuist op verzoek van zijn uitgever heeft bijeenbracht in de bundel Hart tegen hart. ‘Als ik zeker wist dat ik tachtig werd, zou ik gewacht hebben tot ik 79 was,’ zegt hij, ‘en dan zou ik waarschijnlijk veertig gedichten hebben uitgekozen die goed genoeg waren om bewaard te blijven. Maar ik weet niet of ik dat haal.’ Hij aarzelt. ‘Je bent natuurlijk ook ijdel en… elke dag denk ik dat ik dood ga. Ik weet dat het verkeerd is, die haast. Haast is vulgair. Maar ik heb nu eenmaal altijd het gevoel niet veel tijd meer te hebben om te doen wat ik moet doen.’
Nolens is op dat moment net 44. Later in ons gesprek zal hij over het aantal geslaagde gedichten dat hij schreef, zeggen: ‘Veertig is eigenlijk al heel veel.’
Inmiddels zijn we ruim twintig jaar verder, Leonard Nolens leeft nog steeds, hij is op 11 april j.l. 65 jaar geworden en het ziet er naar uit dat hij die 79 jaar misschien ook nog wel haalt. Hij weet inmiddels dat hij binnenkort de Prijs der Nederlandse Letteren krijgt, en daarom zoek ik het interview met hem dat op 13 december 1991 in NRC Handelsblad werd gepubliceerd nog eens terug. Het was niet alleen één van de eerste interviews die hij gaf, na jaren lang teruggetrokken te hebben geleefd, hij had er van tevoren ook goed over nagedacht of hij het wel moest doen, in de openbaarheid treden.
Nooit zal ik vergeten hoe ik daar toen in zijn boshut uren lang tegenover de schuwe dichter aan zijn houten tafel  (meer…)

De smalle oude man is dood – Reis door mijn boekenkast

Door Reinjan Mulder
Heere Heeresma (1932-2011) leerde ik kennen tijdens mijn redacteurschap van Propria Cures, begin jaren zeventig. Had ik toen al wat van hem gelezen? Hij werd uitgegeven door de ons goed gezinde Thomas Rap, en op diens kleine uitgeverij had Heeresma mijn mederedacteur Mensje van Keulen ontmoet die de redactie op een gegeven moment voorstelde om hem gastredacteur te maken.
Dat wilden we wel, en hij ook, en anders dan sommige andere gastredacteuren probeerde de toen al behoorlijk gevestigde schrijver aanvankelijk ook echt wat van zijn redacteurschap te maken. Hij kwam geregeld op de Oudezijds Voorburgwal langs, in zijn kleine Fiat 500, en toonde zich bij die gelegenheden tot mijn verrassing een streng moralist. Niks jaren zestig, of vrijheid-blijheid. Een inzender die op een wat minder vleiende manier over zijn moeder schreef, kon op Heere Heeresma’s diepe afkeuring rekenen: ‘Je moeder! Zo schrijf je niet over (meer…)