Twee, drie, vele oudjaars

Door Reinjan Mulder en Marli Huijer

Rotterdam 2010: geen tijd zonder markeringen

Rotterdam 2010: geen tijd zonder markeringen

Als elke dag hetzelfde zou zijn, heeft het leven weinig zin. Om de sleur van alledag te doorbreken is afwisseling nodig. Daarom markeren we de tijd: de week heeft vijf werkdagen en wordt gevolgd door een weekend, het schooljaar loopt van september tot juli en wordt dan afgewisseld door de grote zomervakantie, en het hele jaar door hebben we vrije dagen en feestdagen om aan te geven dat er in de voortsnellende tijd momenten zijn die na een bepaalde periode terugkeren. De tijd moet als het ware steeds weer even stil worden gezet.

Vaak gaan de vaste onderbrekingen van de onverbiddelijk doortikkende tijd gepaard met rituelen: een verjaardag wordt met een feestje gevierd, we hijsen een man met een witte baard op een schimmel, hakken dennenbomen om, om deze met glazen ballen in de huiskamer te zetten, of luiden het nieuwe jaar in met vuurpijlen en knallen.
De laatste jaren zijn die vaak eeuwenoude, collectieve markeringen van de tijd onder druk komen te staan. Ze vinden nog wel plaats, maar (meer…)

Adoptie, een goede manier om opnieuw te beginnen?

Door Liliane Waanders
Vijftig jaar geleden werden afstand en adoptie gezien als een opmaat om opnieuw te beginnen. Het was een geaccepteerd middel om een streep te zetten onder een vaak pijnlijk verleden. De tijd heeft geleerd dat het niet zo simpel ligt. Dat verbaast Marli Huijer en Reinjan Mulder niet. Als afstand en adoptie al vormen van opnieuw beginnen zijn: opnieuw beginnen is veel moeilijker dan we denken. Aan Liliane Waanders van het ‘Adoptietijdschrift’ gaven zij een interview over hun boek ‘Opnieuw Beginnen’.

Vader en kind: ieder zijn eigen verhaal

Vader en kind: ieder zijn eigen verhaal

Marli Huijer en Reinjan Mulder zijn de schrijvers van het boek ‘Opnieuw beginnen: metamorfosen in het bestaan’. Geen boek met praktische adviezen, maar een boek dat de mogelijkheden van het opnieuw beginnen relativeert. Er is volgens de auteurs heel wat voor nodig om opnieuw te beginnen: zicht op het eigen ik; de bereidheid om afstand te doen van (een deel van) het verleden en het vermogen van de omgeving om de nieuwe start te accepteren.
En dan nog: zelfs wie in staat is om grote veranderingen in zijn leven te realiseren, zal moeten toegeven dat er ook veel hetzelfde blijft.

Wanneer is er volgens u sprake van opnieuw beginnen?
Reinjan Mulder: ‘Het opnieuw beginnen dat mij het meest interesseert, komt voort uit een besluit van iemand. Iemand die geadopteerd wordt, heeft dat zelf nooit besloten. Maar iemand die adopteert (meer…)

Johan Ponsioen: herinneringen van een model

Door Reinjan Mulder

Joh. Ponsioen: familieportret

Joh. Ponsioen: familieportret

Wat me allereerst fascineerde op het schilderij dat vanaf 19 november op de site galeries.nl staat, was het jongetje. Niet dat het nu zo mooi geschilderd was. Maar het had een intrigerende, naïeve manier van kijken waar ik, zo merkte ik, maar moeilijk genoeg van kon krijgen.
En dan die helder blauwe ogen, en dat wulpse, vrouwelijke mondje…
Herkende ik er iets in? Waarschijnlijk wel. Toen ik veertien was, had de schilder van het doek, Johan Ponsioen (1900-1969), ook mijn portret geschilderd.
Mijn vader vond het leuk zijn kinderen ook eens door iemand anders dan zichzelf te laten vereeuwigen, en Ponsioen was in de Betuwe van mijn jeugd een naam.

Bij een recente verhuizing is het portret dat hij toen maakte, weer boven water gekomen. Ik heb toen even naar net zulke blauwe ogen en bijna net zo’n sensuele mond staan kijken.
Was ik dat?
Of, denk ik nu, was het eerder een Ponsioen-jongetje (meer…)

Hoe in 1918 de dodelijke ‘draad’ uit Zeeuws Vlaanderen verdween

Door Reinjan Mulder

Duitse illustratie van de draad

Duitse illustratie van de draad

Toen op 11 november 1918 eindelijk de wapenstilstand werd getekend, betekende dat meteen het eind van de elektrische afrastering die tijdens de Eerste Wereldoorlog langs de grens tussen Belgiën en Nederland was aangelegd.  Volgens mijn opa die toen als douanier die grens in Zeeuws Vlaanderen bewaakte zou deze draad vrijwel direct na de wapenstilstand gestolen zijn.
Belgische soldaten kwamen daarop de grens afzetten en de militaire autoriteiten ‘eischten de terugave van de gesloopte afrasting als oorlogsbuit op.’
Vervolgens werden douane-ambtenbaren als mijn opa en het korps marechaussee ingezet om de grensversperring op te sporen en in beslag te nemen.
‘Die Belgische soldaten,’ schrijft mijn grootvader in zijn memoires, ‘waren alles behalve vriendelijk jegens ons. Wij hadden niet aan de Eerste Wereldoorlog deelgenomen, en zij beschouwden ons (de Hollanders) daarom als verraders. Wij werden de kaaskoppen genoemd met wie zij niets te maken wilden hebben.’
Vooral de Walen hadden zij ‘maar uit de buurt te blijven’. Deze konden volgens de memoires zonder de minste aanleiding gaan schieten. Mijn opa: ‘Het regende van onze zijde klachten en wij kregen van hogerhand opdracht met tact op te treden en zoveel mogelijk de nabijheid van de grens te vermijden. De grenspalen wisten niet hoe zij het hadden en lachten ons weer toe, toen zij ons na enkele maanden terug zagen.’

Een van de meest verbijsterende aspecten van de vroegere DDR was dat grens met de Bondsrepubliek jaren lang bewaakt werd met vol-automatische en dodelijke wapens. Deze fatale middelen waren echter geen uitvinding van de communisten. Vijftig jaar eerder al paste het Duitse Keizerrijk tijdens de Eerste Wereldoorlog dezelfde methoden toe langs de grens met Nederland. Na de gewelddadige bezetting van België had Duitsland – naar zijn eigen gevoel althans – ernstig te lijden onder naar Nederland vluchtende Vlamingen en deserterende Duitsers en om dat tegen te gaan werd langs de noordelijke grens met Nederland een hoogspanningsdraad gespannen, ‘de draad’, die al even dodelijk kon zijn als ‘de muur’.
Het ging bij deze versperring om een twee meter hoog rasterwerk van ‘gewoon ijzerdraad’, met bovenaan aan weerszijden een rasterwerk van prikkeldraad. Daardoorheen liep dan de draad waar elektrische stroom op stond.
Er zijn maar weinig getuigenissen van deze voorloper van de latere Oostduitse zelfbedieningszelfmoordinstallaties bewaard gebleven, maar pijnlijk nauwkeurig hierover zijn de memoires van mijn opa, de voormalige grenscommies Toon (Antoni) Mulder (Terwolde, 1890-1963). Deze Toon Mulder, ‘opi’, was

(meer…)

Het Berlijn van Armando

Door Reinjan Mulder
Hoeveel ‘Berlijn’ kan iemand aan? Kunt u de naam van de stad nog horen? Toch is vandaag pas echt de dag dat twintig jaar geleden ‘de Muur’ omviel. Alles wat we de afgelopen dagen en weken over de stad hebben gehoord, was slechts voorbereiding op vandaag.

Vergeten stukje Muur

Vergeten stukje Muur

Behalve met Tajiri, over wie ik gisteren op de site www.galeries.nl berichtte, zal ‘Berlijn’ voor mij altijd met Armando verbonden blijven. Omstreeks 1979, ik werkte toen net bij NRC Handelsblad, kon hij een beurs krijgen voor die stad, en het wonderlijke was: hij nam hem aan! Jaren lang had hij meer of minder cryptische bewoordingen over die verschrikkelijke Duitsers geschreven, en nu ging hij er midden tussen wonen.
Het heeft zijn kunstenaarschap geen kwaad gedaan. En zijn bekendheid evenmin. Van een kunstenaar voor een kleine, selecte groep werd hij binnen een jaar niets minder dan een fenomeen. Niet in de laatste plaats omdat hij die eerste jaren om de week een ‘Brief uit Berlijn’ voor het Cultureel Supplement van NRC schreef. Als eindredacteur had ik het voorrecht die brief meestal als eerste te lezen. Als ik hem daarna opbelde (meer…)

De extatische vrouwen van Sanne Sannes (1937-1967)

Door Reinjan Mulder
Sanne Sannes moet een van de eerste levende kunstenaars zijn geweest door wie ik gegrepen werd. Al wist ik aanvankelijk waarschijnlijk niet dat hij kunstenaar was. Sanne Sannes was een fotograaf wiens foto’s soms in tijdschriften stonden, en dankzij die foto’s ging ik een wereld binnen, waar ook de muziek van The Rolling Stones opklonk en de romans van Sartre werden gelezen.
Een bevrijde wereld. Het waren de jaren zestig en hier en daar verschenen ineens afbeeldingen van uitdagende, of zelfs klaarkomende vrouwen, die in niets leken op de (meer…)

De collectie Scheringa is geen collectie

Door Reinjan Mulder
Minister Plasterk heeft vorige week laten weten dat hij hoopt datde collectie-Scheringa ondanks het beslag door ABN-AMRO als collectie voor Nederland behouden blijft. En een gezelschapkunstpausen ishem daarin inmiddels bijgevallen. Hoe sympathiek dat misschien ook klinkt – er kan voor Nederland nooit genoeg kunst behouden blijven – de argumenten om de collectie als zodanig te behouden zijn wel erg mager.

Emo Verkerk in het Gem: realisme?

Emo Verkerk in het Gem: realisme?

Voor een collectie is het nietgenoeg dat er, zoals in Spanbroekhet geval was, een aantal prachtigeen unieke schilderijen in zitten. Het is ook niet genoeg dat alle schilderijen in de collectie eenzelfde etiket (‘realistisch’) dragen. Realistische kunst is op zichzelf nog niets. Realisme komt zonder verdere onderbouwing neer op: ‘kunnen zien wat het voorstelt’. Vooriemand die voor het eerst eenkunstmuseum binnenloopt, is datmisschien het eerste wat opvalt: sommige schilderijen ‘stellen iets voor’ en andere niet. Maar wie een beetje beter kijkt, weet dat het in de beeldende kunst toch omandere waarden gaat: de manier van expressie, het levensgevoel dattot uitdrukking wordt gebracht,het coloriet, de penseelvoering, de emotie die eruit spreekt,de intentie van de maker, het ritme, het handschrift, de waarden,en vaak ook nog om allerhande verwijzingen naar andere sferen en culturen en om commentaar op tradities en stromingen.
Op al die vlakken hangt de collectie Scheringa als los zand aan elkaar. Ook ‘het wrange’ dat oud-directeur Emily Ansenk nu noemt (NRC Handelsblad, 25 oktober) en de ‘condition humaine’ zijn wel erg onbepaalde begrippen om het behoud van de collectie te rechtvaardigen, zeker als je ziet (meer…)

Multatuli failliet!

Door Reinjan Mulder
‘Spreek ik met Multatuli?’
‘Jaoh.’
‘Ik wil vanavond bij u komen slapen.’
‘Kein Problem.’
‘Fijn! Maar ik vrees dat ik pas vrij laat aankom.’
‘Kein Problem.’
‘Kan ik dan nog nog meeëten.’
‘Kein Problem. De keuken is tot tien uur open.’
Elk jaar is het weer een kleine kick, om ‘Multatuli’ te bellen met de vraag of ik nog even langs kan komen. Al bij het stationnetje van Nieder-Ingelheim geniet ik ervan om achteloos tegen de taxi-chauffeur te zeggen: ‘Zum Multatuli, Bitte.’
De schok was dan ook groot toen ik dit keer van de chauffeur hoorde dat Multatuli in de problemen zat. Er zou een nieuwe eigenaar op komst zijn.
Zou Hotel Multatuli dan nog wel de naam blijven dragen van zijn laatste grote bewoner, voor het een hotel werd?
‘Het eten van Multatuli is er ieder geval een stuk op vooruit gegaan,’ zegt de chauffeur, onverschillig, ‘Dat was niet zoveel meer, de laatste tijd.’

 

 

Napoleon's naald

Napoleon’s naald in Ingelheim, gezien uit Multatuli’s laatste slaapkamer

Het eten van Multatuli niet veel? Ik had er de afgelopen jaren altijd zo lekker gegeten! Jachtschotels met een halbtrocken Dornfelder van de naastgelegen wijngaarden.
In zijn biografie De raadselachtige Multatuli schrijft W.F. Hermans weliswaar dat Multatuli tegenwoordig een toevluchtsoord is voor ‘hoeren en handelsreizigers’, maar dat moesten dan wel gastronomische hoeren en handelsreizgers zijn. Want wat was het eten altijd goed bij Multatuli!
‘Kan ik iets voor u doen,’ vraagt de vrouw met haar schort dit keer zenuwachtig, nog voor ik in de grote eetkamer heb plaatsgenomen. Ze drentelt opgewonden om me heen.
Ja, wat zou ze voor me kunnen doen? Ik wil eten.
Ik vraag wat er zo plotseling met de vorige bewoners is gebeurd. Ik kom hier nu al jaren en ik voelde me zo langzamerhand net een deel van de familie Multatuli worden.
‘Insolvenz…‘ (meer…)

Nu al in 32 landen: Das Zahngold

Door een medewerker
Een jaar na de oprichting van Reinjan Mulder’s Nieuws en Advertentieblad Das Zahngold wordt het internetblad al in ongeveer de helft van de wereld gelezen. Volgens recente tellingen van internetbedrijf Minus 3 zijn er nu 32 landen waar het blad is opgemerkt. Uiteraard wonen de meeste lezers nog in Nederland, op afstand gevolgd door België, maar ook in Engeland, Duitsland en Frankrijk is er aandacht voor de stukken. Opmerkelijk is daarbij dat Das Zahngold vooral in Italië heel erg lang wordt gelezen. Het land staat in de toptien van best bereikte landen slechts op de zevende plaats, maar de Italiaanse lezers lezen gemiddeld 6,01 minuut in de gemiddeld 3,57 artikelen, langer dan (meer…)

The British Empire hits back!

Door Reinjan Mulder
DOVERCOURT, 9 OKT. ‘Laat ik u eerst waarschuwen. Ik heb dit nog nooit eerder gedaan. Ik weet ook niet hoe ik dit moet doen. Ja, ik weet niet eens of ik dit wel kan. Dus als u nu zegt: dan gaan we maar weer, dan heb ik daar alle begrip voor.’

Een huis aan de boulevard

Een huis aan de boulevard

De Engelse ‘solicitor’ kijkt Hanna Mulder, mijn moeder, en mij met een wanhopige blik aan. Acht jaar geleden is mijn vader Piet Mulder overleden en tot zijn bezit hoorde een huis met een atelier in Engeland. Dat wil zeggen, dat huis was van mijn moeder en hem samen, het was zelfs van de bankrekening van mijn moeder betaald, maar om de een of andere reden, of omdat mijn vader niet zo gelijkberechtigend was, heeft de solicitor van toen de maisonnette in 1976 alleen op zijn naam gezet. En op zijn naam staat  het nog steeds. Ook acht jaar na zijn dood. Dat weet dit kantoor meteen, al was het maar omdat de transportacte hier destijds is gepasseerd. Alleen werkte deze solicitor er toen nog niet. De afgelopen jaren heb ik al wat met ze gecorrespondeerd en ik ben al eens eerder langs geweest. Maar nu hebben we een afspraak, en heb ik mijn 87-jarige moeder meegenomen, de enige die destijds bij de aankoop aanwezig was en die nu nog leeft.
Maar zij herinnert er zich niets meer van.
‘Dit huis staat in Engeland, dat is zeker, en wel op naam van uw vader, dat is ook zeker, en nu hij, zoals ik in de stukken van uw notaris zie, is overleden, moet ik zijn bezit hier verdelen volgens Brits erfrecht.’ De solicitor heeft van ons te horen gekregen dat we de gok aandurven, waar zouden we anders heen moeten om het huis weer courant te maken? Hij haalt een dik pak papier te voorschijn, waarop vele honderden vragen staan afgedrukt. De registratie van de erfenis.
‘Wie waren de ouders van uw vader? Ik neem aan dat zij (meer…)