Bij de dood van Nanne Tepper (50) – een rauwe stem uit het diepe noorden

Door Reinjan Mulder
Tussen de overlijdensberichten in de Volkskrant treft mij vanmorgen een korte mededeling van Atlas Contact-uitgever Mizzi van der Pluijm dat haar auteur Nanne Tepper op 10 november is overleden. Ik schrik. Nanne Tepper hoorde tot het selecte groepje auteurs met wie ik kort na hun debuut een interview maakte, in de verwachting dat we nog veel van hen zouden horen.
Met Tepper was dat maar ten dele het geval. Hij schreef in de zeventien jaar na zijn debuut nog wel een paar boeken, maar die sloegen niet zodanig aan dat ze hem een van Nederlands belangrijker schrijvers maakten.
Of dat terecht was, weet ik niet, want ik heb ze niet gelezen. Wat natuurlijk al iets zegt. Kennelijk voelde ik niet de urgentie ze in huis te halen en zeiden hun vaak nogal klunzige titels (De vaders van de gedachte, De avonturen van Hillebillie Veen, De lijfbard can Knut de Verschrikkelijke) mij genoeg.

Direct na – of eigenlijk al tijdens – mijn interview werd Nanne wel meteen medewerker van NRC Handelsblad, eerst voor literatuur en later vooral voor muziek, maar in zijn schrijven kwam hij – streng als hij voor zichzelf was – niet echt verder, als ik op de berichten mocht afgaan, en zo bleef ik, net als veel anderen, tevergeefs wachten op Teppers ‘grote roman’ – zoals sommige anderen geïnterviewden (Doeschka Meijsing, Oek de Jong, Anna Enquist) die na hun debuut wel zouden schrijven.
Waarschijnlijk was De eeuwige jachtvelden al Tepper’s grote roman, en vond hij één goed boek wel genoeg rechtvaardiging van zijn bestaan.
Na mijn interview, dat vele uren heeft geduurd (5 uur naar ik later zal lezen), heb ik hem (meer…)

‘Dein trauriger Ludwig’ – Wittgenstein’s foto-albums

Door Reinjan Mulder

Ludwig Wittgenstein met 5 jaar (foto uit het besproken boek)

Het enige wat een mens met inspanning moet leren, vond de vader van Ludwig Wittgenstein (1889-1951), is Latijn en wiskunde. ‘Deze twee vakken vormen de geest voldoende, en al het andere, zoals aardrijkskunde, geschiedenis en dergelijke, vliegt iemand later door het lezen wel aan.’
Wittgensteins vader had het niet zo op scholen. Hij vond dat zijn kinderen hun jeugd beter konden besteden aan wandelingen en sport. Of deze houding er toe geleid heeft dat de grote filosoof later de grootste moeite had om zich in grote gezelschappen staande te houden, en zich in plaats daarvan liever in zijn Noorse berghut terugtrok, is niet met zekerheid te zeggen, maar op deze vroege foto, gemaakt op Wittgensteins vijfde, krijg je wel de indruk dat hij het leven van jongs af aan nooit als een godsgeschenk heeft gezien.
Wat een hoofd! En wat een scepsis! Als je zou zeggen dat het hier om een man van vijftig ging,  zou je het ook geloven – totdat je die knietjes ziet, in die rare windseltjes, met dat kleine, blote stukje dij…
De foto is één van meer dan vijfhonderd afbeeldingen in de fotobiografie van Michael Nedo: Ludwig Wittgenstein – Ein biografisches Album (uitg. C.H. Beck). Wat je uit dit boek onder meer kunt leren, is hoe (meer…)

Meest gelezen in oktober: ‘Opnieuw beginnen’ is terug!

Door onze mediaredactie
In oktober 2012 waren de tien meest gelezen artikelen in Das Zahngold:
1. ( 1 ) Marli Huijer en Reinjan Mulder bedwingen Brockenberg, 30 april 2009
2. ( – ) ‘Opnieuw beginnen’ genomineerd voor Socrates Wisselbeker, 3 februari 2010
3. ( 7 ) Libris Diner (4): Robert Vuijsje’s cordon, 14 mei 2009
4. ( – ) Overheid had Gerard Reve-biografie van Nop Maas nooit onder deze voorwaarden mogen subsidiëren, 26 oktober 2012
5. ( – ) Chronobioloog Till Roenneberg: waarom ik ‘Het innerlijk uurwerk’ schreef, 4 oktober 2012
6. ( – ) Scenes uit de door Duitsers bezette Ardennen – Richard Birnstengel versus Max Beckmann, 5 juni 2011
7. ( – ) Neurenberg in de ban van Zahngold, 10 januari 2009
8. ( – ) Hoe Arnon Grunberg opnieuw begon, 27 januari (meer…)

Bij de dood van J. Bernlef: altijd afstand gehouden

Door Reinjan Mulder
Het allereerste boek dat ik van de vandaag overleden J. Bernlef kocht, heb ik niet meer. Dat was Onder de bomen, een stevige verhalenbundel van uitgeverij Querido. Op de omslag zag je silhouetten van bomen, in fel rood en blauw. Ik moet het boek omstreeks 1964 in de Tielse kantoorboekhandel Eureka (‘Ik heb het gevonden!’) hebben aangeschaft, en ik heb het lang gekoesterd, niet alleen omdat het een van de eerste literaire boeken was die ik in die armoedige Gymnasium-jaren aanschafte, maar ook omdat het een naar mijn gevoel mooi, doldriest titelverhaal had dat in een inrichting voor overspannen militairen speelde. Die militairen leden onder het syndroom dat als S5 de geschiedenis in zou gaan, ze hadden een zwakke stabiliteit (lees: ze konden niet tegen discipline), en mochten daarom de hele dag ergens op de Veluwe pingpongen, in de hoop dat ze zich wat beter zouden voelen. Ik wilde, als ik in dienst moest, ook S5 hebben en de hele dag tussen de schrijvers en kunstenaars pingpongen, vooral omdat er op de Veluwe – in het boek althans – soms een convooi meisjes in (meer…)

Overheid had Gerard Reve-biografie van Nop Maas nooit onder deze voorwaarden mogen subsidiëren

Door Reinjan Mulder
Het derde deel van Nop Maas’ biografie van Gerard Reve, De late jaren 1975-2006,  is tot stand gekomen dank zij financiële bijdragen van onder meer het Amsterdams Fonds voor de Kunst en het Nederlands Letterenfonds. Zo staat het achterin het vorige week verschenen boek vermeld, en dat klinkt natuurlijk mooi. Een overheid die de bestudering en beschrijving van belangrijke Nederlandse literatuur subsidieert.

‘seksueel getinte citaten… alsoook citaten uit ellders gepubliceerde bronnen en enkele alinea’s uit de tekst van mijzelf…’

Toch had de hoofdstedelijke en landelijke overheid in dit geval wel wat beter op mogen letten. Zij ondersteunde in dit geval niet alleen de beschrijving van een interessant schrijversleven, maar ook de gedeeltelijke verduistering daarvan. In het derde deel is bijvoorbeeld op veel plaatsen aangegeven dat daar passages zijn geschrapt. Niet omdat de auteur dat wilde, of zijn uitgever, maar omdat de erven van Gerard Reve dat als voorwaarde hadden gesteld voor hun toestemming om uit tot dan toe ongepubliceerd materiaal te citeren.
In vroeger jaren heette zoiets ‘censuur’. Iemand anders dan de auteur of de uitgever schrapt (meer…)

Nop Maas’ biografie van Gerard Reve is nog geen biografie

Door Reinjan Mulder

Gerard Reve’s intree in de Nederlandse literatuur: als Simon van het Reve. CRITERIVM, december 1946. (privécollectie)

Na alles wat ik van tevoren over het derde deel van Gerard Reve’s biografie gelezen had, is het eindresultaat van dit bijzondere project dat zaterdag in grote stapels in de boekwinkels lag, me alleszins meegevallen. Nop Maas’ Gerard Reve – Kroniek van een schuldig leven 3  is een heel leesbaar en gedegen overzicht geworden van wat zich de laatste dertig jaar van Reve’s leven allemaal heeft voorgedaan. Nop Maas zegt ook in dit derde deel weliswaar weer vrij weinig zinnigs over het werk van Gerard Reve, en over de betekenis of de receptie daarvan, maar daar is elders de afgelopen vijftig jaar al zo veel over gezegd en geschreven dat het nu misschien ook wel eens even zonder kan.
Bovendien zou de biografie van Gerard Reve, als Nop Maas dat wel had gedaan, nog  (meer…)

Nicol Ljubic over zijn roman ‘Als was het liefde’ – Een interview op de Frankfurter Buchmesse

Door Reinjan Mulder

Nicol Ljubic in Frankfurt tussen de boeken van zijn collega-schrijver Arnold Schwarzenegger (foto Reinjan Mulder)

Nicol Ljubic in Frankfurt tussen de boeken van zijn collega-schrijver Arnold Schwarzenegger (foto Reinjan Mulder)

‘Er zijn boeken die je in een paar uur leest, maar die je het gevoel geven alsof ze je jaren aan levenservaring geven.’ Volgens Kultur-Spiegel, de kunstbijlage van het Duitse blad Der Spiegel, is het nieuwste boek van de in Zagreb geboren Duitse schrijver Nicol Ljubic zo’n boek. Deze roman, die over drie maanden in Nederland verschijnt onder de titel Als was het liefde, is volgens de Der Spiegel zowel een alledaags verslag, als een visie op de maatschappij alsook een psychogram: ‘Soms is het boek zo bedrukkend dat je er uit wilt stappen, maar tegelijkertijd is het zo nabij dat je er in wil blijven.’
Als was het liefde is de opvolger van Zeezwijgen, het boek waarmee Nicol Ljubic in Nederland doorbrak. (meer…)

Dubravka Ugresic wint de Jean Améryprijs 2012

Door Reinjan Mulder
Hoe vaak gebeurt het je dat je iemand het leven redt? Mij hoogst zelden. Toch moet ik het één keer te hebben gedaan. Volgens de van oorsprong Joegoslavische schrijfster Dubravka Ugresic redde ik haar het leven toen ze in 1991 totaal ontheemd en depressief uit haar geboorteland was gevlucht. Dat mag je althans afleiden uit het voorwoord van haar essaybundel Nationaliteit: geen uit 1993: ‘[Toen  NRC Handelsblad me verzocht een column van ongeveer duizend woorden te schrijven] kon ik nog niet weten dat zij – de mensen van de redactie, die ik niet kende – mij het leven hebben gered…’

Dubravka Ugresic uit Harvard: ‘Stay in touch with the Dutch’

Ik kan me dat moment, dat moment van redden, nog goed herinneren. Ik was in die dagen literatuurredacteur van NRC Handelsblad en ik was naarstig op zoek naar Oost- en Midden-europese schrijvers die columns zouden kunnen gaan schijven voor onze Culturele en Literaire Supplementen. We hadden het gevoel dat er in het oostelijke deel van ons continent veel te gebeuren stond, en we wilden de schrijvers uit deze regio daarover graag zelf aan het woord laten. Op deze manier kregen we niet alleen mooie stukken binnen van – de latere Nobelprijswinnaar – Herta Müller en – het latere Russische enfant terrible – Eduard Limonov (wanneer zoekt iemand die weer eens op?), maar ging ik – op advies van (meer…)

Mijn kandidaat voor de Nobelprijs: Alvaro Mutis

Door Reinjan Mulder
Morgen wordt bekend gemaakt wie dit jaar de Nobelprijs voor de literatuur krijgt. Inside-informatie daarover heb ik helaas niet meer, maar ik gok dit keer graag op de Colombiaan Alvaro Mutis (Bogota, 1923), de winnaar van de Cervantesprijs in 2001. Ik ontdekte zijn boeken in 1991, toen ik literatuurredacteur van NRC Handelsblad was, en sindsdien heeft hij een warm plaatsje in mijn hart. En hij is  inmiddels al bijna negentig, dus als het Nobelcomité hem ooit nog bekronen wil, moeten ze opschieten.
Tot Alvaro Mutis 1988 in Mexico zijn eerste roman publiceerde, was hij alleen nog maar in kleine kring als dichter bekend. Sindsdien zijn zijn boeken echter door de meest vooraanstaande Engelse en Amerikaanse uitgevers op de markt gebracht en wordt hij geregeld getipt voor de Nobelprijs. Gabriel Garcia Márquez noemde hem al jaren geleden één van de grootste schrijvers van (meer…)

Chronobioloog Till Roenneberg over het belang van onze bioritmes: ‘Stop de zomer- en wintertijd’

Door Till Roenneberg

De eerste boeken van Till Roennberg’s ‘Het innerlijk uurwerk’ komen binnen bij uitgeverij Babel & Voss

‘Mijn boek Het innerlijk uurwerk – Alles over onze bioritmes gaat over klokken. Niet over een uurwerk dat we kunnen kopen, om onze pols dragen of aan een muur hangen, maar over de klok die in ons lichaam tikt. Deze inwendige klok is geen recente ontwikkeling na een lange evolutie, we delen ons vermogen om innerlijk de tijd van de dag bij te houden met vrijwel elk ander levend wezen op aarde, van andere zoogdieren tot eencellige organismen.’
Met deze woorden begint de internationaal vermaarde chronobioloog Till Roenneberg zijn boek Het innerlijk uurwerk – Alles over bioritmes dat bij Babel en Voss in een Nederlandse vertaling verscheen. Volgens Roenneberg is het schadelijk om door middel van zomer- en wintertijden steeds weer een andere kloktijd te hanteren.
Om te laten zien waar Roenneberg’s boek nog meer over gaat en wat de invalshoek van de chronobiologie in veel actuele vraagstukken is, volgt nu een fragment uit zijn inleiding:
‘Kennelijk is een inwendige biologische klok bijzonder belangrijk voor (meer…)