Zeezwijgen: Nicol Ljubic verovert Nederland

(ingezonden mededeling)
De roman van Zeezwijgen van de Duits-Kroatische schrijver Nicol Ljubic, uitgegeven door Babel & Voss Uitgevers, krijgt nog steeds lovende kritieken in de dag- en weekbladen. Hieronder een bloemlezing uit de serieuzere pers van de afgelopen weken:
‘Sterke historische setting, de problematiek van nawerking en verwerking… Zeezwijgen is een roman met een sterke plot die tot nadenken en inleven dwingt.’ – Aart van Soest in Vrij Nederland****
‘Ljubic weet zijn onderwerp prachtig teer te houden. In poëtische en filosofische beelden schrijft hij met ontzag en kritisch over de vrijwel onbegrijpelijke gebeurtenissen tijdens de Bosnische oorlog. Innemend en ontluisterend.’ – Fleur Speet in FD
‘Liefde is wellicht het enige antwoord op oorlog. Maar zelfs liefde is soms niet genoeg… Dat zijn grote woorden… die Ljubic zelf in zijn subtiele vertelling niet nodig heeft.’ – de Volkskrant****
‘Boordevol Welthaltigkeit… Wat Ljubic choqueert, is dat er midden in Duitsland jonge mensen met oorlogservaringen rond lopen… zoals Ana.’ – Anneriek de Jong in NRC Handelsblad
‘Het zijn de achteloze zinnen van Ljubic die verontrusten… Ljubic verleidt de lezer in een voortreffelijke stijl, met afwisselend poëtische en kale, filosofische beschrijvingen… Een subliem, innemend boek dat (meer…)

Coffee Company (fragment 3) – De bus uit Waddinxveen

Het begon allemaal met de bus uit Waddinxveen.
Ik had de man in de rode montycoat al eerder gezien, in de Coffee Company. Anders was hij die ochtend ook niet zo doelgericht op me toegelopen.
Misschien behoorde hij zelfs al veel langer tot de vaste bezoekers van de Coffee Company. Want dat zei nog niet zoveel, in dit soort zaken, iemand zien. Mensen konden hier maanden achtereen elke dag naast je aan een tafel zitten zonder dat tot je doordrong wie ze waren. Je zag ze wel, maar je onthield ze niet. Goddank. Iedereen hier was druk. Druk, druk, druk.
Maar een week geleden was hij binnen een paar minuten opgeklommen tot de rang van de drie of vier mensen in de Coffee Company die ik, los van de barista’s, kende. Die ik niet meer negeren kon.
Bekenden.
Vrienden, om het in Facebook-termen te zeggen.
Connections. Connecties.
Al hadden wij het op de uitgeverij nog altijd over ‘relaties’. Als wij zeiden dat we ‘met een relatie’ meegingen, dacht niemand daar wat van.
De man met de rode montycoat was op slag uit het anonieme systeem van de zaak naar voren gekomen, en hij had een gezicht gekregen. Voor mij.
En wat voor een gezicht. Een grote ronde (meer…)

Uitgeverij J.M. Meulenhoff spuit weer modder – nieuwe knollen voor oude citroenen

Door Reinjan Mulder
UPDATE 2011 – ‘Directeur Sander Knol verlaat per direct uitgeverij Meulenhoff-De Boekerij.’ Het nieuws in Boekblad kwam toch nog later dan ik had gedacht. Een incompetenter en kwaadaardiger directeur dan deze Knol had ik zelden meegemaakt. Kennelijk gedijt dit soort directeuren juist in het huidige, voor boeken zo gure, klimaat.

Immer met moed: De Meulenhoff equippe Viktor Groothoff (l.) en Reinjan Mulder op Vers voor de Pers 2005 (foto Boekblad)

Ik ken Sander Knol een beetje. Helaas, zeg ik er meteen bij. In mijn Meulenhoff-tijd was hij daar een paar maanden interim-directeur en zo had ik het dubieuze genoegen ‘onder hem’ te mogen werken.
Mijn eerste kennismaking met zijn praktijken zal ik niet gauw vergeten – vooral niet omdat hij mij niet veel later vanwege mijn ‘functioneren’ voor de kantonrechter meende te moeten dagen. Sander Knol wilde in zijn tijd als interim-directeur zo snel mogelijk van Meulenhoffs oudere, loyale medewerkers af, om met een paar volgzamere en jongere mensen een doorstart te kunnen maken, mensen die, anders dan ik, niets terug zeiden als hij iets voor hen bedacht. Bovendien dacht hij waarschijnlijk dat zoiets in Nederland de taak van interim-directeuren was: mensen de laan uit sturen, de boel een beetje opschudden.
Arme Sander Knol…
Ik was, toen hij bij ons kwam werken, al wat langer van plan om Meulenhoff de rug toe te keren, zodra dat kon, omdat het werken daar, in die permanente crisissfeer, allesbehalve een pretje was. Het moederconcern was net door de PCM-top aan het Britse hedgefonds Apax verkocht en daar was de inzet om het bedrijf zo snel mogelijk af te slanken, al het onroerend goed te verkopen, en het restant met een flinke winst door te verkopen. Hoe kon je in zo’n situatie aan auteurs duidelijk maken dat ze vooral naar Meulenhoff moesten komen met hun boeken? Maar Knol was me vóór, door mij eenzijdig een ontslag aan te zeggen, dat hem de statuur van de gevreesde interimmer zou kunnen geven die hij uit zijn managementboekjes kende: hire and fire.
En zo kwam ik aan het eind van zijn eerste jaar bij Meulenhoff zomaar, uit het niets, in een zware, en vooral dure ontslagprocedure terecht.
Tsja… Als Sander Knol mij een keer voor een kopje koffie had uitgenodigd en had gevraagd: ‘wat vind je zelf, we kunnen het nu misschien ook wel zonder jou af, zo leuk moet het hier niet zijn voor jou,’ dan had ik iedereen opgelucht gedag gezegd. Voor het geld hoefde ik het bij Meulenhoff al lang niet meer te doen. Sinds mijn veertigste was ik man in bonis.
Maar Sander Knol was geen man van gesprekken en kopjes koffie. Sander Knol had gewerkt bij de Duitse boekenclub ECI, waar hij had geleerd om in cijfertjes en juridische procedures te denken. Sander Knol geloofde sindsdien meer in dure advocaten van de Zuid as en in het goochelen met ponden en euro’s, dat in die laatste tijd bij PCM zo populair geworden was.
Net in de bloeitijd van het Britse hedgefonds had de Nederlandse leiding van het klapwiekende PCM-concern besloten om de directie van het ooit zo gerenommeerde J.M. Meulenhoff maar eens een tijdje in handen te leggen van managers van buiten. Naast Knol was daar ook nog  (meer…)

Marieke Smithuis over Zeezwijgen: wie is Nicol Ljubic?

Deze week was de Duitse schrijver Nicol Ljubic even in Amsterdam, als gast van het Goethe Institut en Uitgeverij Babel & Voss. Tijdens een geanimeerde avond over de vertaling van zijn laatste roman ‘Zeezwijgen’  werd hij in een prachtig Duits ingeleid door de Nederlandse critica en journaliste Marieke Smithuis. Wij drukken haar inleiding hieronder integraal af.

Wer ist Nicol Ljubic, und wo kommt er her? Viele wissen es bereits. Sie haben vielleicht Ljubic’ Buch gelesen, in dem er beschreibt, wie sein eigener Vater als junger Mann der Armut in Kroatien entfloh und wilde Abenteuer erlebte, bevor er sich schließlich in einem deutschen Reihenhaus niederließ. Oder sie haben  Ljubic’ feinsinnigen und mitunter auch witzige Bericht über seinen Eintritt in die SPD gelesen, der 2004 in der Zeit erschien. Der Titel lautete bezeichnenderweise “Als ich Rot wurde”. Ljubic hat hierfür den Theodor-Wolff-Preis erhalten.
Neben seiner journalistischen Arbeit erregten auch Ljubic Bücher Aufmerksamkeit: 2002 erschien der Roman Mathildas Himmel und 2004 das passende Werk zum bereits erwähnten Artikel in der Zeit: Genosse Nachwuchs – Wie ich die Welt verandern wollte. Aber obwohl viele Menschen also schon wissen, wer Nicol Ljubic ist, gibt es natürlich immer noch Welche, hier und in Deutschland, die es nicht wissen … Und die könnten sich fragen, woher dieser exotische Name kommt, denn so “richtig” Deutsch hört er sich ja irgendwie nicht an. Oder?
Nach öffentlichen Lesungen, so hat Nicol Ljubic einmal erzählt, kommen immer wieder Leute auf Ihn zu, die wissen wollen, wo er denn so gut Deutsch gelernt hat. Woraufhin er dann antwortet: “Ach, es war nicht so schwer. Ist ja meine Muttersprache”.

(meer…)

Reinjan Mulder: Coffee Company (fragment) – Geen vrouwenman

In november verschijnt bij Nieuw Amsterdam Uitgevers Coffee Company, de nieuwe roman van Reinjan Mulder. Het is het verhaal van twee mannen die elkaar toevallig bij de Coffee Company tegenkomen en daar in de weken die volgen een bijzondere vriendschap ontwikkelen. De ene man is uitgever, en wel van upmarket literatuur, hij heeft 33 Nobelprijswinnaars in zijn fonds, en de ander weet alles van de eerste Nederlandse Nobelprijswinnaar: prof. J.H. van ’t Hoff. Drie maanden lang ontmoeten de twee elkaar vrijwel wekelijks tussen de lattes en laptops, vastbesloten om de honderdjarige sterfdag van Van ’t Hoff in 2011 tot een evenement te maken. Hieronder als voorpublicatie de eerste bladzijde van het vierde hoofdstuk.

…Misschien moet ik voor ik deze geschiedenis verder vertel eerst iets meer over mezelf vertellen. Wat dat betreft. Ik bedoel, mijn… positie… in dit soort zaken.
Mijn emotionele structuur.
Mijn DNA, zoals ze dat tegenwoordig noemen.
De verbintenissen die ik aan kan gaan.
Mijn zuurtegraad.
Mijn nieren.
Ik zei het geloof ik al, ik was nooit zo’n prater.
Ik was een solist.
Daarom voelde ik me waarschijnlijk zo thuis in de Coffee Company.
En ik praatte al helemaal niet graag over mijn diepste zielenroerselen.
Sommigen noemden mij een binnenvetter.
Een onkraakbaar molecuul.
Ik sprak, zoals ik al aangaf, zelden andere mensen in openbare gelegenheden aan. En zeker geen vrouwen.
En als ik ze al aansprak, vrouwen, ging het zeker niet over

(meer…)

Coffee Company (2)

 

Hieronder als voorpublicatie de eerste bladzijde van de in november verschijnende roman Coffee Company.

De man in de rode montycoat was van de barista’s direct op me toe komen lopen. ‘Weet u wie de allergrootste geleerden van de twintigste eeuw zijn geweest?’ vroeg hij.
Ik was niet gewend om in de Coffee Company aangesproken te worden. Ik kwam daar juist omdat iedereen in de smaakvol ingerichte zaak zo door zijn eigen besognes geobsedeerd werd dat je er bij wijze van spreken naakt kon binnenkomen zonder dat iemand op- of omkeek. De een las fanatiek de krant, een ander zat ingespannen op zijn laptop te scrollen, en een enkeling voerde op fluistertoon een gesprekje met zijn of haar buurman – maar alleen als ze samen waren binnengekomen.
‘Dat zijn de winnaars van de Nobelprijs!’ Het antwoord kwam (meer…)

De Bijzondere Collecties slaan weer toe – Grunberg archief van Reinjan Mulder gaat naar Amsterdam

Persbericht Universiteit van Amsterdam

Reinjan Mulder overhandigt Arnon Grunberg het eerste exmplaar van Marke van der Jagts 'Gstaad 95-98'  (foto Martin Voigt)

Reinjan Mulder overhandigt Arnon Grunberg het eerste exmplaar van Marke van der Jagts ‘Gstaad 95-98’ (foto Martin Voigt)

AMSTERDAM, 1 september 2011 – Vier maanden na de verwerving van het archief van Arnon Grunberg ontvangt de Universiteit van Amsterdam de nalatenschap van Grunbergs alter ego Marek van der Jagt. De nalatenschap maakt deel uit van het archief van uitgever en schrijver Reinjan Mulder.
De auteur Marek van der Jagt deed in 1999 zijn intrede in de Nederlandse letteren met de roman De geschiedenis van mijn kaalheid (bekroond met de Anton Wachterprijs) en maakte vervolgens naam met Gstaad 95-98 en polemieken en essays. Zijn identiteit was lang betwist, totdat Arnon Grunberg de geruchten dat hij zich achter de naam verschool in 2002 bevestigde. Het betekende het einde van Marek van der Jagt, zijn verzameld werk verscheen in 2008 onder de titel Ik ging van hand tot hand.
Geestelijk vader van de mystificatie was Reinjan Mulder, destijds uitgever bij De Geus. De ‘geboorte’ van Marek van der Jagt en het ontstaan van de onder dit heteroniem geschreven romans zijn in detail gedocumenteerd in Mulders persoonlijke archief. Naast vele honderden unieke Grunbergiana bevat zijn archief handschriften, foto’s en correspondenties met auteurs in binnen- en buiten (meer…)

Hugo Claus wint Nobelprijs voor Literatuur, gloriejaar compleet – een vergeten bladzijde uit de biografie

Door Reinjan Mulder
Claus2Bij het ordenen van mijn NRC-archief kwam ik een wel heel curieuze krantenpagina tegen. ‘Gloriejaar compleet voor Hugo Claus met toekenning Nobelprijs Literatuur’ stond er boven.
Ik was hem al bijna vergeten, deze nooit gedrukte proef-pagina van NRC Handelsblad. In 1994 wist ik uit een zeer betrouwbare bron bij de Zweedse Academie dat Hugo Claus zo dicht bij de Nobelprijs voor de Literatuur was gekomen dat er een grote kans was dat hij hem dat jaar zou winnen. Hij was één van de twee laatst overgeblevenen. Bij de krant waar ik literatuurredacteur was, hadden we daarom de nodige  voorzorgsmaatregelen getroffen. In de zomer hadden we met het Cultureel Supplement al een speciaal Hugo Claus nummer gemaakt, acht (grote) krantenpagina’s met veel onbekende foto’s uit het Bezige Bij archief en acht lange interviews met Claus, over alle acht takken van kunst waarin hij uitblonk: poëzie, toneel, proza, beeldende kunst, film… Dan hadden we dat maar vast gehad, en konden we die stukken in oktober, na het bekend worden van de Nobelprijs, meteen tot een handzaam boekje voor de boekwinkel maken.
Met Jan Geurt Gaarland van uitgeverij Balans was alles al tot in de puntjes voorbereid, en zij zouden op afroep meteen kunnen gaan drukken.
En op 13 oktober, de dag van de bekendmaking, hadden we voor de zekerheid een mooie, extra kunstpagina klaargelegd, waarop het heugelijke feit van Claus’ prijs meteen groots werd gevierd. Als dan later die dag, om 1 uur ’s middags, zou blijken dat Hugo Claus de Nobelprijs (meer…)

Tien jaar uitgeverij Augustus en de val van uitgeverij J.M. Meulenhoff 2001-2011 – een reconstructie

Door Reinjan Mulder
AMSTERDAM, 4 augustus – Afgelopen maand werd bekend dat uitgeverij J.M. Meulenhoff fors gaat inkrimpen. Alweer, zult u denken… Ja, alweer. Sinds uitgever Tilly Hermans de zaak tien jaar geleden in een weinig inzichtelijke crisis verliet, met medeneming van tientallen auteurs heeft het bedrijf nog een flinke reeks andere rampen over zich heen gekregen, die er toe leidden dat de ooit zo bloeiende uitgeverij in korte tijd twee keer moest verhuizen en uiteindelijk fuseerde met de meer populaire uitgeverij De Boekerij – zonder dat de uitgeverij daar kennelijk door gered kon worden.

Directiezetel uit het oude Meulenhoff-gebouw (zie ook Marktplaats)

Directiezetel uit het oude Meulenhoff-gebouw aan de Herengracht 505 (privé-collectie)

In 2008 deed ik als freelancer research voor het boek De Grootste Kraak in Krantenland van Kees Schaepman en Herman Spinhof (Uitg. Nieuw Amsterdam). In dat kader kreeg ik een overzicht toegespeeld van de gebeurtenissen die uiteindelijk ‘de val’ van Meulenhoff hebben ingeleid. Nu, tien jaar na het vertrek van Tilly Hermans, is de tijd misschien rijp om dit verslag maar eens – geactualiseerd en licht geredigeerd – aan de openbaarheid prijs te geven. De meeste hoofdrolspelers zijn inmiddels succesvol weggekomen: als staatssecretaris (Ben Knapen, met 1,5 miljoen vertrekpremie), als uitgever (Mai Spijkers, met een eigen uitgeverij, Annette Portegies, Tanja Hendriks, Oscar van Gelder), als directeur (Sander Knol), als rentenier (Theo Bouman, ook met minstens een miljoen) of als ‘mediator’ (Els Swaab). Zij zullen er geen last van hebben. En het blijft interessante lectuur over het reilen en zeilen van moderne concernuitgeverijen, waar jongere uitgevers en redacteuren nog wat van kunnen opsteken.

Wat uit het overzicht dat nu volgt, helaas niet zo goed is af te leiden, is hoe alle strubbelingen in de PCM-top destijds hebben doorgewerkt op de mensen die bij Meulenhoff het werk deden. Want die waren er ook. Zelf solliciteerde ik in 2003 vol goed moed als redacteur van het gerenommeerde bedrijf aan de Herengracht in Amsterdam, om daar na vijf jaar bij De Geus in Breda nog meer mooie boeken te gaan maken. Ik had (nog) een groot vertrouwen in de nieuwe, jonge directeur Annette Portegies van Meulenhoff, en nog meer in het machtige PCM-concern dat ik vijf jaar eerder, als NRC redacteur, had verlaten. PCM was voor mij de goed gestroomlijnde erfgenaam van de mij zo vertrouwde Stichting Het Parool, die nauw gelieerd was aan de Amsterdamse verzetskrant waarop mijn ouders geabonneerd waren, en ook van het oude Meulenhoff, de mooiste literaire uitgeverij (meer…)

Letterkundig Museum vs. de Universiteit van Amsterdam: de strijd om de Arnon Grunberg-archieven

Door Reinjan Mulder

Arnon Grunberg in de boekenkast (fragment)

Arnon Grunberg in de boekenkast (fragment)

In Den Haag staat sinds meer dan een halve eeuw een gigantisch Letterkundig Museum, dat tot taak heeft het letterkundig erfgoed van Nederland te conserveren en toegankelijk te maken. Daar werken vele tientallen mensen en daar gaan jaarlijks vele miljoenen kostbare euro’s van u en mij naar toe. Maar uitgerekend het erfgoed van een van onze belangrijkste levende schrijvers komt daar niet. Afgelopen maand werd bekend dat Arnon Grunberg zijn archieven via de antiquaar Jos Wuijts en een stichting met onder anderen de uitgever Vic van de Reijt in bruikleen heeft gegeven aan de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Onderzoekers aan die universiteit kunnen daardoor makkelijk bij het archief, en als de schrijver zelf in Amsterdam is en nog eens na wil kijken wat hij in de loop van de afgelopen twintig jaar heeft geschreven, heeft hij al zijn oude brieven en boekjes daar direct bij de hand.
Niet alle stukken die betrekking hebben op het literaire werk van Arnon Grunberg bevinden zich echter in bezit van de nieuwe Stichting. Zelf heb ik bijvoorbeeld ook vele tientallen foto’s van Grunberg, plus vele honderden mails, faxen en brieven van en aan de schrijver en vele duizenden pagina’s manuscript die tot nu toe netjes in mijn kelder zijn opgeslagen. Arnon Grunberg en ik kennen elkaar nu twintig jaar, en in die tijd heb ik bij vlagen heel wat stukken van hem voor NRC Handelsblad gevraagd en geplaatst, en daarna heb ik, onder meer bij Uitgeverij De Geus, nog een stuk of vijf boeken met hem en met zijn alter ego Marek van der Jagt gemaakt.
Waar moeten de faxen en brieven die daarover geschreven zijn, heen? In al die jaren dat we (meer…)