Waarom Renate Dorrestein de Librisprijs niet kan winnen

Door Reinjan Mulder
AERDENHOUT, 15 MEI 1995. De Libris Literatuur Prijs 1995 die morgenavond tijdens een rechtstreekse televisieuitzending uit het Amstelhotel zal worden uitgereikt, kan door zes genomineerde schrijvers worden gewonnen. Maar volgens één van hen is er nu al één gedoodverfde verliezer. Volgens Renate Dorrestein (41) heeft zij absoluut geen kans vannacht naar huis te gaan met de honderdduizend gulden die aan de prijs is verbonden. ‘Deze jury heeft drie autobiografische boeken genomineerd, Indische duinen van Adriaan van Dis, Naar Merelbeke van Stefan Hertmans en Gesloten huis van Nicolaas Matsier. De jury tippelt dus op dat genre en zal één van deze drie laten winnen.’ Daar komt bij dat de jury er volgens Dorrestein plichtmatig op gelet zal hebben dat er één vrouw en één Belg bij de genomineerden zitten. ‘Alleen de andere vier zijn dus de echte auteurs.’ Dat zou betekenen dat ook Stefan Hertmans als kanshebber afvalt.
Wat Dorrestein echter definitief de zekerheid heeft gegeven dat zij vanavond geen enkele kans heeft om te winnen, is dat het volgens haar nog nooit is voorgekomen dat een geheel uit mannen bestaande jury de enige vrouw op een lijst van genomineerden laat winnen. ‘Ik sta er alleen maar bij omdat er een vrouw op moest.’ Ze verwijt het (eveneens geheel uit mannen bestaande) bestuur van de Stichting Libris Literatuur Prijs dan ook dat (meer…)

Tonnus Oosterhoff: ‘Mijn boeken zijn soep in droge vorm’

Door Reinjan Mulder
Tonnus Oosterhoff verzint voor elk verhaal of gedicht dat hij schrijft een nieuwe spelregel. Ook zijn roman Het dikke hart, over de vergeten schilder Gerrit van Houten, moest aan een aantal regels voldoen. Oosterhoff wilde daarin bijvoorbeeld als een 19de-eeuwer kijken en denken. ‘In ieders hoofd zitten gebaande paden.’ zegt hij. ‘Aanvankelijk wilde ik in mijn roman Het dikke hart de hele negentiende eeuw in mijn greep krijgen. Ik vind dat een fascinerende periode, die de toon heeft gezet voor onze eigen tijd. Maar dat ging mijn krachten ver te boven. Uiteindelijk heb ik besloten mijn thema te beperken tot de herkenbaarheid, het realisme in de schilderkunst, het probleem waar de hoofdpersoon mee bezig is. Die eerste opzet is nog wel zichtbaar. Ik heb eens geteld hoeveel sprekende personen in het boek voorkwamen en zat toen al gauw boven de vijftig. Toen ben ik er maar mee opgehouden. Mijn roman is soep in droge vorm. Net als mijn gedichten. Gooi je er water bij, dan zwelt het op en wordt het een gewone portie.”
Aan de oplage van zijn boeken zou je het niet zeggen, maar Tonnus Oosterhoff (1953) is waarschijnlijk één van de meest gelezen schrijvers van Nederland. Voor (meer…)

De onderhuidse driften in Allard Schröder’s ‘Raaf’

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Allard Schröder, Raaf. Uitg. De Bezige Bij, 1995.  
Als op 21 juni 1964 in het Academisch Ziekenhuis van de stad A. de kleine Abel Raaf wordt geboren, ziet zijn moeder in een roes van penthotal en lachgas nog een tweede kind voor haar ogen verschijnen. Het is, zo denkt ze, haar schaduwkind: ‘bevallig als een plafondengel, met kuiltjes in de marsepeinen knieën en lichtjes in de porseleinen ogen, maar met lippen, zwart glanzend als pek.’
Het schaduwkind is in de ogen van de moeder de tegenvoeter van het kind dat ze zojuist op de wereld heeft gezet. Anders dan haar baby heeft het de geboorte niet aangedurfd. Het schaduwkind wil nooit kind worden. De wil om iets te bereiken, zo vindt het, is uiteindelijk de wortel van alle kwaad. Het kind stelt er zich mee tevreden een ongeboren engel te blijven in een andere, betere wereld.
Op de meer dan vierhonderd bladzijden die op deze openingsscene van de roman Raaf volgen, is te lezen hoe het later het wel geboren jongetje vergaat. Hij wil duidelijk wel iets willen. Maar ook hij wordt niet (meer…)

Boekenweekgeschenk van Leon de Winter: Oma gaat op oorlogspad

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Leon de Winter, Serenade. Uitg. CPNB.
De naam Leon de Winter staat zo langzamerhand garant voor controverses. Er is bijna geen schrijver in Nederland die zoveel trouwe lezers heeft, maar er is ook bijna geen schrijver die bij elk boek zoveel kritiek moet incasseren. Zijn boekenweekgeschenk Serenade is in dit opzicht geen uitzondering. Nog voor het boekje in een oplage van 590.000 exemplaren in de boekhandel ligt, en nog voordat nog eens 170.000 eindexamenkandidaten het in het kader van ‘De vijftigste mei’ in hun schooltas mogen stoppen, zijn de discussies al weer losgebarsten. Nu omdat een aantal christelijke scholen heeft laten weten het boekje niet aan hun leerlingen uit te willen reiken omdat er te veel ‘seksuele uitvreterij’ in zou voorkomen.
Mij valt de seksuele component in Serenade eigenlijk nogal mee. Het grootste deel van het boek is zeer ingehouden van toon en de erotische passages (meer…)

‘Verzinnen is ongepast’ – interview met Blake Morrison

Door Reinjan Mulder
‘Het is moeilijk als je iemand alleen nog maar in overleden toestand kunt herinneren,’ zegt de Engelse schrijver Blake Morrison. Daarom schreef hij En wanneer zag jij voor het laatst je vader?, een vader-en-zoonboek dat hij beslist geen roman wilde noemen. ‘Bij non-fictie denk je: Mijn God, dit gebeurt! Dat geeft een tekst een veel grotere, emotionelere lading.’
Een citaat uit zijn boek: ‘Sommige vrienden en tijdgenoten hebben ontroerende treurzangen geschreven over hun vader. Zelfs toen mijn vader nog kerngezond was, zat ik vaak dromend en tot tranen toe geroerd met deze gedichten in mijn hand, alsof ze voor mij waren bestemd, alsof ik ze zelf geschreven had. Ik wilde maar dat mijn vader opschoot en doodging, zodat ik ook bij de club kon. (-) Nu geeft hij me een aanleiding, en willen de gedichten (meer…)

‘Malle Hugo’: bejaarde stokpaarden van W.F. Hermans

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Willem Frederik Hermans. Malle Hugo – Vermaningen en beschouwingen. Uitg. De Bezige Bij. 328 blz. 1994
Na zijn vertrek van de Groningse Universiteit in 1973 heeft W.F. Hermans, naar hij in zijn nieuwste bundel Malle Hugo laat weten, overal met kunstjes in zijn onderhoud moeten voorzien. ‘Ik ga met mijn pet rond als orgeldraaier of kermisklant om in leven te blijven,’ aldus Hermans. Hij heeft van de universiteit geen vervroegd pensioen gekregen, geen wachtgeld en geen gouden handdruk. Het enige dat hem bij zijn afscheid werd meegegeven was een ‘niet al te grote’ Groninger koek.
Hermans beschrijft zijn geruchtmakende vertrek uit Groningen, dat hem onder meer inspireerde tot zijn roman Onder professoren, gedetailleerd in een stuk met de titel ‘Taboes’. Dat is een zeer vreemd stuk. De titel is, naar ik aanneem (Hermans verzuimt helaas consequent bronnen en vindplaatsen te noemen), te danken aan (meer…)

De ‘modermismen’ van Kees van Kooten

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Kees van Kooten, Meer dan alle modermismen. Uitg. De Bezige Bij, 568 blz. 

Halverwege de bundel Meer dan alle modermismen van Kees van Kooten is een brief opgenomen aan Simon Carmiggelt. Het is een fictieve brief, de grootvader van de Nederlandse column is op het moment van schrijven al overleden. Onder de aanhef ‘Lieve Simon’ herinnert de Kees die de brief schrijft zich hoe hij in de jaren vijftig zijn eerste stukjes voor de schoolkrant schreef. Om het verwijt van plagiaat te ontlopen, ondertekende hij ze voor de zekerheid met ‘Krinkel’. Hij was zich van zijn grote voorbeeld meer dan bewust. Hij was een volgeling, niet eens een epigoon.

De brief aan Carmiggelt, één van de mooiere stukken uit de omvangrijke bundel, is niet alleen een postume liefdesverklaring aan Carmiggelt. Hij schetst ook de voedingsbodem waarop een humoristische schrijver als Kees van Kooten

De patiënt die niet ziek is – Willem Jan Otten’s eerste essayistische roman over zelfmoord

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Willem Jan Otten, Ons mankeert niets. Uitg. Van Oorschot, 1994, 197 blz. 
In de meeste gevallen krijgt een arts op zijn spreekuur mensen tegenover zich met klachten. Hij is daarop ingesteld. Maar het kan ook anders. In de nieuwe roman van Willem Jan Otten wordt een huisarts geconfronteerd met patiënten die vinden dat ze volkomen gezond zijn. Ons mankeert niets. Aan deze situatie zit een frivole en een minder frivole kant. Frivool – nou ja, frivool – is de categorie vrouwelijke patiënten die, al dan niet door de arts uitgelokt, op zoek zijn naar genegenheid. Hun rol is, zoals Otten aangeeft, weinig origineel. De dokter kan doktertje met hen spelen. Als hij hen met amoureuze bijbedoelingen thuis komt opzoeken, roept hij bij de voordeur olijk ‘doktersbezoek!’ waarna hij (meer…)

Belladonna van Hugo Claus: een caleidoscopische roman

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Hugo Claus: Belladonna. Uitg. De Bezige Bij, 350 blz.
Toen vorig jaar de Koninklijke Vlaamse Schouwburg in Gent na een langdurige restauratie feestelijk werd heropend, gebeurde dat met Onder de torens, een hilarisch gelegenheidsstuk over de verloedering van de Vlaamse culturele wereld. In een groot aantal scènes hekelde Hugo Claus hierin onder meer de argumenten die worden aangevoerd bij het verstrekken van opdrachten aan kunstenaars. Tegelijk gaf het stuk een vermakelijk beeld van de motieven en gebruiken in het Vlaamse theater.
In zijn zojuist verschenen roman Belladonna gaat Hugo Claus op dit gegeven door. Nu gaat het niet over een toneelstuk dat moet worden aanbesteed maar over de vervaardiging van een film. Een commissie die subsidies uitdeelt voor Vlaamse films heeft de verfilming van Elsschots Villa des Roses onverwacht afgewezen vanwege de Franse titel (!) zodat er op korte termijn een vervanging moet komen. In grote haast wordt een klungelige, folkloristische film over het leven van de schilder Pieter Brueghel in elkaar gezet waarbij zo ongeveer alles wat fout kan gaan ook werkelijk fout gaat. Maar voor de producent maakt dat in de visie van Hugo Claus niet zoveel uit. Met een bekende televisieacteur in de hoofdrol, met roddels en insinuaties in de boulevardpers en met een première in aanwezigheid van de Prins weet hij de onderneming zelfs op te vijzelen tot een nationale gebeurtenis. Dat de recensies daarna vernietigend zijn, doet er dan al niets meer toe. Omdat de film als typisch Vlaams produkt kan worden doorverkocht aan het buitenland, zijn de geldschieters en de politici dik tevreden.
De voorbereidingen voor de film en de beslommeringen van de vele medewerkers en hun aanhang maken het grootste deel van het boek uit. Ze bieden Claus de gelegenheid om een groot aantal facetten van het sterk verpolitiekte Vlaamse culturele leven tegen het licht te houden. De filmindustrie krijgt er van langs, die met een veel te groot aantal co-auteurs films maakt. Claus laat de absurditeit van het (meer…)

Interview met Susanna Tamaro: De stem van je hart

Door Reinjan Mulder 
Van de roman De stem van je hart van de Italiaanse schrijfster Susanna Tamaro werden in korte tijd meer dan een half miljoen exemplaren verkocht. Daarom ging ik maar eens met haar praten tijdens de Buchmesse in Frankfurt. ‘Om te schrijven moet je talent te hebben.’ vertelde ze me. ‘Maar dat kun je wel cultiveren. Anders blijf je de gevangene van je talent. Je gaat dan frasen schrijven die mooi zijn, maar dat is een catastrofe. In mijn boek De stem van je hart was ik juist op zoek naar eenvoud.”
Susanna Tamaro was op dat moment de meest besproken schrijfster van Italië. Van haar roman, Va’ dove ti porta il cuore, in het Nederlands vertaald als De stem van je hart, bleef maar verkopen. Het boek benaderde daarmee in Italië  al de verkoopcijfers van een schrijver als Umberto Eco.
Een groot verschil tussen de beide auteurs was echter hun instelling. Waar Eco een grote eruditie uitstraalt en een zeer gecompliceerde boodschap heeft, daar streefde Tamaro naar eenvoud. Haar simpele, maar sympathieke devies was dat de mens (meer…)