Geobsedeerd door idolen – Rudolf Geel’s verhalen over roem in ‘Bitter & Zoet’

Door Reinjan Mulder
Recensie van: Rudolf Geel, Bitter & Zoet. Uitg. De Bezige Bij, 1975
Is het denkbaar dat er idolen bestaan van wie nog nooit een mens gehoord heeft? In het titelverhaal van zijn pas verschenen bundel Bitter & Zoet beschrijft Rudolf Geel zeer gedetailleerd het leven van een fictieve filmster, Angie Hoffman. Door een journaliste van een Amerikaanse krant te citeren, door interviews aan te halen die in diverse tijdschriftjes zijn verschenen en doordat de verteller van Angie’s leven het genoegen heeft gehad om twee weken door te mogen brengen met het idool in een huisje in Wales is Geel er in geslaagd om zeventig bladzijden vol te krijgen met roddel over die ene Angie Hoffman.
Geels verhaal is zo  een korte biografie geworden die wel wat lijkt op de biografie van Marilyn Monroe. Er wordt gezocht naar de mens achter de ster, veronderstellingen worden geuit over hoe ze werkelijk was. Haar afkomst, dochter van een burgemeester, haar eerste rolletjes, alle namen van haar regisseurs, met wie ze speelde, haar minnaars, het rijzen van haar ster. Niets blijft de lezer bespaard.

Wat valt hier nu allemaal uit te leren? Helaas, niets. Het enige wat uit dit verhaal duidelijk wordt, is dat het nogal wat uitmaakt of je een krante-artikel leest over de echte Marilyn Monroe of een soortgelijk verhaal over een volslagen onbekende juffrouw.
Laat ik duidelijk zijn. Ik heb helemaal niets tegen nieuwsgierigheid naar filmsterren. Wat mij betreft blijven het idolenwezen, de Muziek Expres en Rina Lodders bestaan. Ik sta nog altijd open voor de nieuwe verloofde van Brigitte Bardot, om nu maar de eerste filmster te noemen in wie ik geïnteresseerd was. Met rode oortjes lees ik ook dat Sylvia Kristel een kind van Hugo Claus wil hebben omdat ze hem ‘mooi’ en ‘intelligent’ vind. Ik kan daar uren over doordenken. En met wie Willeke van Ammelrooy niet naar bed gaat, is ook altijd leuk te weten. Mijn belangstelling voor de medemens gaat zelfs zo ver dat ik graag lees wat er door cameraman Jan de Bont heen ging toen hij zijn eigen Monique van de Ven vrijend (zij dan) op de film moest zetten.
Maar wat Rudolf Geel ondanks zijn studies van het idolenverschijnsel vergeet, is dat idolen pas idolen zijn, en interessant worden, als iedereen ze kent. Hij zou het fenomeen heel wat beter onder woorden kunnen brengen door over het leven van de echte Willeke van Ammelrooy te schrijven. Of zou het feit dat de schrijver wiens boek wordt verfilmd in Bitter & Zoet Peer Wolders heet, soms betekenen dat we hier met een sleutelroman te maken hebben?

De eerste keer dat ik iets van Rudolf Geel las was vijf jaar geleden, een verhaal waarvan ik niets meer weet, behalve dat het de titel Idolen droeg. Nu hij in zijn laatste boek weer twee van de drie verhalen over idolen laat gaan, terwijl hij intussen nog een boek publiceerde dat Schijnhelden en Nepschurken heette en beroemde schrijvers interviewde voor de kindertelevisie, mogen we wel zeggen Geel behoorlijk geobsedeerd wordt door het beroemd worden – en blijven. Want het eerste verhaal van Bitter & Zoet gaat over een schilderend wonderkindje. Iemand die wat in de wetenschap doet gaat samen met zijn ouders en zijn zuster naar de onthulling van een borstbeeld. Een onbekende beeldhouwer heeft dit van hun vijf jaar eerder overleden broertje gemaakt, bijna voor niks, maar met de hoop dat hij door deze opdracht een beetje snel naam zou maken als kunstenaar. Dat broertje was namelijk wereldberoemd vanwege zijn prachtige schilderijen, en hij verdiende kapitalen die hij op reizen met zijn zusje vlot weer uitgaf.

(meer…)

Het debuut: Op bezoek bij het Oostduitse Ministerie van Justitie – Levensinstelling bepalend voor de strafmaat

Voorwoord (2020)
In het boek
Geestdrift met verstand memoreert Rob Hartmans hoe ik op 19-jarige leeftijd, net als Huub Beurskens, in De Groene Amsterdammer als dichter debuteerde. Belangrijker voor mij was echter dat ik daar al in 1967 en 1971 als journalist debuteerde. Op verzoek van mijn Duitse redacteur zocht ik mijn stuk uit 1971 voor haar terug in de leggers: ‘Levensinstelling bepalend voor de strafmaat‘.
In de aankondiging wordt vermeld hoe in
april 1971, kort voor de val van Walter Ulbricht, een groep Amsterdamse studenten onder leiding van hun hoogleraar Enschedé de toenmalige DDR bezocht, om een kijkje in het Oostduitse strafrecht te nemen. Een van die studenten was ik. De dooi had ingezet tussen Oost en West, en als eerste groep uit West-Europa werden wij op het voorheen hermetisch gesloten ministerie van Justitie van de DDR ontvangen. Ook woonden we die dag in het Paleis van Justitie een socialistische strafrechtszitting bij.
Over deze bijzondere ervaring schreef ik een artikel, dat op 26 juni 1971 in De Groene verscheen, en de opmaat werd voor het  proefschrift Misdaad en macht waarop ik op 1 juli 1980 aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde. R.M.
Door Reinjan Mulder
Over de hele voorgevel van het Oostduitse ministerie van Justitie aan de Clara Zetkinstrasse in Oost Berlijn hangt een rood spandoek. In witte letters staat er een tekst op met woorden als vrede, vooruitgang, socialisme en arbeid. Om tien uur gaan we door een glazen deur rechts onder de poort naar binnen. Een vriendelijke man geeft ons een hand en gaat ons voor naar de conferentiezaal. In de hal worden we zwijgend bekeken door nieuwsgierige mensen. Er hangt een levensgroot portret van Lenin aan de muur.
De conferentiezaal wordt gevuld door een grote u-vormige tafel, waarop flesjes limonade, bronwater, flesopeners en glazen, en bij iedere stoel liggen twee boeken. Das neue Strafrecht – bedeutsamer Schritt zur Festigung unseres sozialistischen Rechtsstaates en, in het Engels, The penal laws of the GDR. Aan het hoofd van de tafel zit een zevental heren, alle zeven met een partei-insigne in het knoopsgat tegen een achtergrond van witte reliëfs, een arbeider en een moeder met twee kinderen. Op een sokkel het bronzen hoofd van (meer…)

Het openluchtconcert

HET OPENLUCHTCONCERT
                      Zelazowa Wola, 24 juni 1966

op de zware zwarte gedenksteen
staat onder zijn naam slechts één
jaartal te lezen

that is just because 
he did never die for us
zegt een vriendelijk lachende dame 
tegen mij en ze wijst naar het teken

we hebben het ding zorgvuldig bekeken
en wandelden verder tot ik voor een 
winkeltje bij het hek werd tegengehouden
omdat ze een kaartje voor thuis wilde kopen

pratend zijn we daarna doorgelopen
het park in naar het lage witte huis
waar alleen maar een zacht geruis 
van de wind door de bomen 
de stilte om ons heen verstoorde

er zaten al meer mensen buiten
te wachten op lange houten banken
totdat we een meisje langs zagen komen
om door de deur naar binnen te gaan

we hoorden de eerste klanken
klinken uit een openstaand raam
de grote tuin lag breed en leeg
te liggen ik luisterde en zweeg

als even de muziek is opgehouden
voor een korte pauze misschien
gaan alle mensen plotseling staan
en willen ze het huis van binnen ook zien

hier werd hij geboren
daar ziet u zijn portret
en verderop zijn vleugel
zijn meubels en zijn bed

hij werd er dus geboren
– en gestorven is hij nooit – 
wanneer de dame en ik buiten

allang de muziek weer horen
door zijn echte open raam
staat onder in de linkerhoek
binnen van het gastenboek
reinjan geschreven mijn naam

Reinjan P. Mulder

Verscheen eerder in De Groene Amsterdammer, 21 maart 1969 
 

De reis

DE REIS

zo heb ik veel gedachten
zo heb ik veel gezwegen

van het vallen van de regen
op de wal en op de grachten
wil ik nieter spreken

de brede stenen wegen
zijn nu leeg en in de beken
spoelt het gruis in steeds

minder water naar de zee
wij kwamen daar ook nog later
en stroomden met het water mee

zover ik het fijne er nu nog van weet
zal ik de dingen noemen die ik toen deed

achter de deuren van de huizen keken
oude mensen ons mompelen aan
wij zouden zowaar de stad uit gaan

en voorbij de laatste muren lopen
ze riepen vlug de anderen terug
en wilden ons niet meer verstaan

de poort ging maar heel even open
en meteen weer achter ons dicht op de brug
zagen we de wachters in de hoge toren staan

slechts zoals het was zo wil ik het zeggen
niet alles meer nu niet alles uitleggen

de weg gaat dan gestaag omhoog
de haag erlangs vol doornen staat
in de dorre bodem te verdrogen

de velden werden er leeg en kaal
we spraken al lang niet meer tegen elkaar
geen kleuren ook alles verder goor en vaal

en geen regen die daar ooit het land nog verfriste
alleen nog heel vaag hoorden we het geristel
van de hagedissen in de distels

Reinjan P. Mulder

Verscheen eerder in de Groene Amsterdammer van 21 maart 1969  

 

 

De wereld en wij

De wereld en wij

toen de andere mensen kwamen
om de grachten te dempen
en de ganzen te slachten
hoorden wij voor het eerst de namen

we waren al lang zo in het bos gebleven
de grootste bomen zakten scheef en
de vogels waren niet meer teruggekomen
sinds er de hagen waren weggehaald

in het begin nog deden we of we niets zagen
de brug werd afgebroken, de lege duiventil
maar toen overal de verlichting werd ontstoken
hielden we stil en stelden we vragen

we wilden ze niet tegenhouden
even later hielpen we zelfs mee
het hout van ons bos was te oud en
werd zwart als de zwaan in het water

we verloren ten slotte ook spoedig elkaar
in een werkelijke wereld lieten we los
want daar in die gang van die mensen
waren we niet meer de wij van ons bos

REINJAN MULDER

Verscheen eerder op 22 februari 1969 onder het pseudoniem Pieter Agsteribbe in de Dichtershoek van het Algemeen Handelsblad. Winnaar van eerste prijs in de prijsvraag ter gelegenheid van het tienjarig  bestaan van de Dichtershoek.   

Moira

MOIRA 

door een koude
     noord-oostenwind
        woei de sneeuw
ons in het gezicht

we beleven even staan
op de brug en keken
hoe beneden ons de schepen
door het ijs moesten gaan

en 
ik onder witte wintervlokken
mijn lip gebasten door de kou

en
jij die zo moest lachen
toen ik het over warmte had

wij hadden toch elkaar

maar na het samen lopen
                     samen praten
                     zachtjes zingen
wisten we    samen ook
wel of we     samen verder gingen

tussen de andere mensen
tussen de andere dingen

nog voor het nieuwe jaar
met zijn regen en modder
en vuil op de wegen
de kou had verjaagd

zag ik voor het laatst
kan het nog vriezen
kan het nog dooien
je donkerblauwe jas aan
het eind van de straat

Reinjan P. Mulder, 19 jaar

Verscheen eerder in De Groene Amsterdammer, 6 februari 1969 

De koeien

Reinjan Mulder, De koeien. Dichtershoek Allgemeen Handelsblad 28-12-1968

DE KOEIEN

de koeien
in de weide
langs de weg
naar Waardenburg

het lijkt of zij
op nevels drijven
hun buiken zie je
hun poten niet

toch kan de avond
niet beletten
dat ze grazend
zich verplaatsen

het zal nog lang
na waardenburg duren
voor de koeien
door de nacht
en door de dampen
zijn versl0nden

dan rijden wij al lang
in nederhemert
en zien de lichtjes van de kraak

Reinjan P. Mulder

Verscheen eerder in de Dichtershoek van het Algemeen Handelsblad op 28 december 1968   

 

Piet Mulder: De graspiepers en het ei dat kon staan

Door Piet Mulder

Het gebeurde in Waterland. Het is nu al jaren geleden, maar ik vergeet het nooit, die historie van het kleine graspiepertje, dat kleine neefje van van de weide-leeuwerik dat net als Columbus de eieren kon laten staan. Het was op een  heldere voorjaarsmiddag en een bolderende wind joeg de witte wolken aan flarden langs de hemel, zodat donkere schaduwplekken over het zonnige helgroene polderland schoven. De vogels waren uitgelaten en vrolijk. Grutto’s zaten elkaar lawaaiïg achterna, turelaars stonden fluitend op de hekpaaltjes te knikpoten en vijf scholeksters hielden tussen de lila pinksterblommen een pietende processie met hun helrode snavels devotelijk naar de grond gebogen.
De trotse toren van Ransdorp stond nog wat onwennig (meer…)

Piet Mulder: De jacht op ‘Grimbaert’ en ‘Bunsum’ – in de Betuwe begeerd om hun velletjes

Tekening: Piet Mulder

Door Piet Mulder
De das en de bunzing zijn eigenlijk familieleden. Door verschillende krantenberichten werd deze winter weer onze aandacht op die kleine roofdieren gevestigd. Onder Tricht in de Betuwe zou zelfs een das uit zijn diep, onderaards hol gegraven zijn om met een stuk ijzer te worden doodgeknuppeld. Een plaatje in een in de buurt verschijnend dagblad laat de stoere jagers zien met hun buit, die zielig en levenloos aan een stok over de schouders bungelt. Volgens de bijgaande beschrijving zat Grimbaerts nest, waarin hij zijn winterslaap hield, maar liefst drie meter diep.
Nu zal die drie meter wel wat overdreven zijn, maar een feit is dat dassen bekend staan om hun diepliggende holen, die meestal door een groot aantal gangen van soms wel zes of zeven meter lang met de buitenwereld in verbinding staan.
Weer is hier dus een lid van de toch al zo zeldzame dassenfamilie tragisch aan z’n eindje gekomen. Ja, het valt deze betrekkelijk grote zoogdieren niet makkelijk om zich in ons dicht bevolkte, gecultiveerde landje staande te houden. Door hun prachtig getekende, dikke ruige pels zijn ze een fel begeerde buit voor jagers, want door hun levenswijze verdienen zo’n achtervolging niet. Het zijn vreedzame alles-eters, die zich dikwijls uiterst nuttig maken door het grote aantal slakken, wormen en engerlingen dat ze verslinden.
De jagers die oom Grimbaert bij Tricht vingen, hadden het eigenlijk niet op hem, maar op z’n kleinere familielid, de bunzing, gemunt. Want die komt (nog wel!) zoveel op het platteland voor, dat vangen een lonende bezigheid wordt.
Op de winterse weggetjes tussen de kale boomgaarden zijn deze bunzingjagers een bekende verschijning. Met hun onmisbare hondjes bij zich doorkruisen ze de streek totdat de hondjes de lucht van het stinkdier ruiken. Dan gaat het op zijn schuilplaats af. Meestal bevindt  die zich onder een oude houtmijt, onder een hooiopper of in een donkere hoek van een open wagenschuur. Met lange stokken proberen de jagers de prooi uit z’n schuilhoek te verjagen, terwijl de honden rondom op de loer liggen om zo gauw als de pelsjager zich durft te vertonen, toe grijpen. Goede honden zijn voor de jager hun gewicht in goud waard. Ze zijn speciaal afgericht, mogen niet bang zijn voor de stank die de in het nauw gedreven ‘bunsum’ verspreidt, en, vooral, ze moeten hun prooi bliksemsnel en op de juiste manier weten te grijpen en vast te houden, tot al het leven er uit geschud is, zonder dat de vacht ernstig beschadigdt. Want daar gaat het uiteindelijk om!
Wordt de bunsing niet snel genoeg op de juiste manier gegrepen, dan kunnen de rollen wel eens omgedraaid worden, en het is al dikwijls gebeurd dat een onervaren hond jankend wegvluchtte met een bunzing aan zijn neus die zich daar agressief had vastgebeten.
In de stille winterse avond hebben we vaak jagers huiswaarts zien fietsen. De gevangen bunzings, soms wel vijf of zes stuks, in een levenloos bundeltje aan het stuur. De kostbare honden die zo hun best hadden gedaan achterop de bagagedrager. Nog was aan de dode, met een beetje bloed bevlekte dieren te zien hoe mooi getekend bunzings zijn. Maar mooier was toch naar onze smaak die vluchtige, lenige rover geweest waarvan we vorige zomer even een glimp te zien kregen toen hij vlak voor onze fietswielen het weggetje over flitste.

Verscheen eerder in ‘De Waarheid’. januari 1947