‘Ik zoek de zuiverheid in mezelf’ – Bij de vijftigste verjaardag van schrijver Oscar van den Boogaard

Door Reinjan Mulder 

Johan Polak: 'Ten eerste ben je bijzonder aantrekkelijk'

Johan Polak: ‘Ten eerste ben je bijzonder aantrekkelijk’, fotocollage (met dank aan Johan Vigeveno)

Op 30 mei wordt schrijver Oscar van den Boogaard vijftig jaar. En naar eigen zeggen viert hij dan meteen zijn 25-jarig schrijverschap – dat wil zeggen zijn 25-jarig ‘serieus schrijverschap’. Toch had hij pas met zijn vierde roman De heerlijkheid van Julia (1995) zijn eerste grote succes. Het boek werd genomineerd voor De Gouden Uil en de Librisprijs en werd al meteen veel beter verkocht  dan zijn eerdere werk.
Was De heerlijkheid van Julia daarmee ook een beter boek dan de rest? Ook wie het nu leest, kan niet ontkennen dat het een opmerkelijk sprankelend en vitaal boek is. Het heeft een duidelijke en goed doordachte thematiek die aansluit bij eerder werk van de schrijver, maar het is tegelijk beeldend en lyrisch, zodat zelfs de meest starre lezer er niet onbewogen onder zal blijven.
Oscar van den Boogaard had er zich, naar hij mij destijds vertelde, dan ook flink voor ‘uitgesloofd’: ‘Ik vond dat ik nu maar eens een heel lyrisch en poëtisch boek moest schrijven,’ zei hij toen ik hem in 1996 in zijn woonplaats Brussel opzocht, ‘en daar ben ik ver in gegaan. Ik heb gestrooid met metaforen en symbolen. Ik dacht: laat ik ze maar eens  (meer…)

Engeland tijdens de Eerste Wereldoorlog – Met de tantes van Eric de Kuyper in een Londens poppenhuis

Door Reinjan Mulder

Wat konden ze toen mooi uitgeven...

Wat konden ze toen mooi uitgeven…

Een sprookje dat echt is gebeurd. Zo noemde Eric de Kuyper de verzameling verhalen destijds die hij in zijn kindertijd van zijn moeder en tantes hoorde over hun noodgedwongen verblijf in het Londense Cannon Street Hotel. Tijdens de Eerste Wereldoorlog had de Britse regering sommige Belgen, onder wie zijn grootouders, daar tijdelijk een onderkomen aangeboden. Terwijl hun eigen land door de Duitsers werd bezet, konden ze zo toch een kleine bijdrage aan de Brits-Franse oorlogsinspanning leveren.
Het was een intrigerende tijd zoals die uit de verhalen van de tantes naar voren kwam. Eric de Kuyper had ze (meer…)

Een klassiek geworden debuut – Jona Oberski’s ‘Kinderjaren’ (1977)

Door Reinjan Mulder
jonaOver de recensie van Jona Oberski’s debuut Kinderjaren in NRC Handelsblad
UPDATE 2021- Hoeveel boeken heb ik in de loop van 25 jaar niet voor NRC Handelsblad gerecenseerd, die later weer totaal vergeten zijn? En hoeveel prachtige boeken heb ik in een latere fase van mijn leven, als uitgever, niet uitgebracht die ondanks mijn enthousiasme nooit een kassucces zijn geworden? Ja, ik heb zelfs nog aardig wat boeken gelezen die ik uiteindelijk besloot om toch niet uit te geven, en die daarna door niemand meer zijn uitgegeven maar desondanks altijd in mijn hoofd zijn blijven rondspoken, omdat ze geen verder leven in ons land vergund was en ik me daarover schuldig voelde.
Gelukkig ben ik aan de andere kant ook nog en paar keer al   (meer…)

Een maand vol oorlogsherinneringen, collaboratie en ondergang – de ‘Leespaarden’ van de maand april

Door onze mediaredactie

Mischa (l.) en Etty Hillesum

Mischa (l.) en Etty Hillesum

In de aanloop naar 4 en 5 mei is er bij Das Zahngold weer een toenemende belangstelling te merken voor de Tweede Wereldoorlog. Nieuwe toppers zijn nu twee stukken over de Betuwse NSB-schilder Jan van Anrooy, uit januari en april van dit jaar, waarschijnlijk extra gestimuleerd door het opiniestuk in de Volkskrant hierover. Beide stukken werden afgelopen maand meer dan honderd keer opgevraagd, en (gemiddeld) langer dan de meeste andere gelezen: 6:32 en 4:19 minuten.
Het langst werd in april echter april het hier al vaker gesignaleerde verhaal gelezen over de in de oorlog omgekomen broer van Etty Hillesum, de pianist Mischa Hillesum. Nadat dit vorige maand nipt op 2 eindigde, staat het nu bovenaan met een gemiddelde leestijd van 7:16 minuten.
Verder was er veel aandacht voor een nieuw verhaal over Hitler’s adelaarsnest op de Obersalzberg (6) en de (meer…)

Het autobiografische bij Van Oudshoorn

Door Reinjan Mulder
In J. van Oudshoorn, biografie van de ambtenaar-schrijver J.K.Feijlbrief zijn aan de hand van interviews, dagboekfragmenten, brieven en archieven een groot aantal parallellen aangegeven tussen het leven van Feijlbrief en dat van zijn romanpersonages. In sommige gevallen was al wel bekend dat Van Oudshoorn verschillende persoonlijke ervaringen in zijn boeken verwerkte. Aan het autobiografische van Willem Mertens’ Levensspiegel, Het onuitsprekelijke en Achter Groene Horren wordt door niemand getwijfeld. Maar in andere gevallen is het een grote verrassing te lezen waar Feijlbrief model heeft gestaan voor zijn eigen verhalen. De novelle Bezwaarlijk Verblijf, die in 1965 postuum bij Athenaeum verscheen, blijkt voor een belangrijk deel gebaseerd te zijn op een rampzalige poging om Feijlbrief in Antwerpen aan werk op het Consulaat te helpen. En het verhaal ‘Verzoening’, opgenomen in het eerste deel van de Verzamelde Werken is de vrijwel exacte weergave van (meer…)

Nogmaals de zaak Jan van Anrooy: een overtuigde NSB’er en nationaal-socialistische kunstbons – maar wat nog meer?

Door Reinjan Mulder
VanAnrIMG

UPDATE – In 1942 hield het plaatsvervangend hoofd van het Beeldende Kunstgilde van de Kultuurkamer, de schilder Jan van Anrooy (1901-1988), een toespraak bij de opening van het Nederlands Kunsthuis aan het Rokin in Amsterdam. Van Anrooy was daar directeur geworden. ‘Richting gevend voor den nieuwen tijd,’ zo kondigde hij aan, ‘zal zijn, dat de kunstenaar die dezen naam inderdaad verdient, zich zijn plaats in de nieuwe volksgemeenschap bewust zal zijn. Hij zal zich, zo hij door het scheppen van eerlijk en goed werk bewijst inderdaad een kunstenaar te zijn, in zijn eigen volk geborgen weten. Vroeger was kunst geen regeringszaak, thans wordt kunst aangelegenheid voor het gehele volk.’
Van Anrooy ging daarmee niet alleen leiding geven aan het nieuwe, door de nazi’s ingestelde kunstinstituut,  hij verklaarde zich in aanwezigheid van enkele hooggeplaatste nazi-functionarissen ook dienstbaar aan de nieuwe ‘volksgemeenschap’ ( ‘Volksgemeinschaft‘) die (meer…)

De snelweg op: Objectief Neerijnen 2

Snerlweg 1

Halverwege de vluchtstrook. Richting: zuid

Door Reinjan Mulder
Voor het eerst in mijn project heb ik moeten sjoemelen. Vandaag was ik in Waardenbrug om de tweede aflevering van mijn project ‘Objectief Neerijnen’ voort te zetten en ik moest uitgerekend op een plek zijn waar ik naar alle redelijkheid niet zijn kon. Dat had ik veertig jaar geleden, op de 52 plekken die ik toen bezocht, nooit meegemaakt en ook ook vorige maand kon ik overal, zij het met moeite, nog terecht.
Maar nu… Ja, ik kon er nog wel zijn, op mijn tweede plek van vandaag, maar dan alleen in een auto met een snelheid tussen de 80 en 100 kilometer per uur, ofwel morsdood, tien maal platgereden op het asfalt. En ik weet niet met welke variant mijn project meer was opgeschoten.
De plek die het door mij getekende raster (meer…)

De Benjamins: bij ‘De geschiedenis van een Duitse familie’ – interview met DDR-ministerszoon Michael Benjamin

De tweede biografie die over de Rode Hilde verscheen

De tweede biografie over de Rode Hilde verscheen in 1997, bij Ch. Links Verlag

Bij het Duitse Aufbau Verlag verscheen recent ‘Die Benjamins – Eine deutsche Familie’, een boek over de uit Berlijn afkomstige familie Benjamin, van wie de ene zoon de schrijver Walter Benjamin werd, die in 1940 zelfmoord pleegde, de ander een linkse huisarts die door de nazi’s werd vermoord, zijn vrouw Hilde een activistisch advocate en later een van de meest omstreden ministers van Oost Duitsland, en hun zoon Michael een vriendelijke DDR-hoogleraar. Reinjan Mulder zocht deze zoon van Georg en Hilde op in de vroegere ministers-woning en sprak met hem en biografe Andrea Feth over de wonderlijke familie Benjamin.
Door Reinjan Mulder
Op 22 september 1930 begon in de Berlijnse wijk Moabit een historisch proces. Terecht stond een groep communisten die ervan werd verdacht in koelen bloede de SA-Sturmführer Horst Wessel te hebben vermoord. Horst Wessel, die later in heel Europa bekend zou worden door het naar hem genoemde Horst Wessel-lied, woonde in de roerige Weimar-jaren op kamers bij een communistische weduwe en daar was een vrouw, volgens de communistische pers een ‘voormalige prostituée’, bij hem in komen wonen. De communistische weduwe vond dat maar niets, en zij beklaagde zich hier dan ook luidkeels over (meer…)

De Mexicaanse fotografe Gertrude – ‘Trudy’ – Blom (1901-1993) is terug – De Leespaarden van de maand maart

Door onze mediaredactie

Gertrude Bloms fotoboek 'Bearing Witness', London 1984

Gertrude Bloms fotoboek ‘Bearing Witness’, London 1984

Opvallendste nieuwkomer in de ‘Leespaarden toptien’ van maart is het vorige maand al gesignaleerde profiel (plus interview) van de twintig jaar geleden overleden Zwitsers-Mexicaanse Gertrude (‘Trudy’) Blom. De nog tot op hoge leeftijd actieve documentair fotografe uit het hoog gelegen Mexicaanse grensstadje San Christobal de las Casas werkte jarenlang in het oerwoud onder de afstammelingen van de Maya’s. Eind december 1984, op een dag na 9 jaar voor haar dood, werd ze door Reinjan Mulder in haar huis ‘Na Bolom’ opgezocht en geïnterviewd. Het bijzondere stuk daarover stond enkele dagen na haar dood in NRC Handelsblad, bij wijze van necrologie. De afgelopen maanden werd het steeds vaker opgevraagd en alleen al in maart maar liefst 212 keer, en vaak zeer langdurig, waarmee het aan een wonderlijke comeback lijkt te zijn begonnen.
Daarnaast valt op dat er sinds het verschijnen van Marli Huijer’s nieuwe boek Discipline en het boek Kairos van Joke Hermsen steeds meer belangstelling komt voor het door Huijer samen met Reinjan Mulder geschreven essay Opnieuw beginnen. De gedigitaliseerde inleiding uit dit boek werd in maart voor het eerst meer dan honderd keer in een maand opgevraagd, en omdat het meestal intensief en tot het eind gelezen wordt, komt het nu, vijf jaar na verschijnen, binnen op plaats 10.
Een derde nieuwkomer zijn de vorig jaar opgedoken herinneringen van sergeant Antoni Mulder (1890-1963) aan de Eerste Wereldoorlog. Dat werd (meer…)

Wat in Wilders’ toespraak grenzen overschreed, was de vorm – of: waarom ook vormen kwetsend kunnen zijn

Door Reinjan Mulder

Totale oorlog - bomkelder op Orford Ness

Totale oorlog – bomkelder op Orford Ness

In De Correspondent van vandaag voegt columnist Ewald Engelen zich in het koor van mensen – vaak PVV-aanhangers – die vinden dat alle opwinding over Geert Wilders toespraakje op de verkiezingsavond volledig misplaatst is. Wilders zou niets nieuws hebben gezegd.
Wat Engelen daarbij over het hoofd ziet, is dat het vooral de vorm was die Wilders nu voor zijn boodschap koos, die een kritische grens overschreed.
Inderdaad was de inhoud van wat hij op de verkiezingsavond zei, niet echt nieuw voor wie W. een beetje kent – Geert wil minder Marokkanen – maar de vorm was dat wel.
Zeker in de ingekorte versie die steeds weer op TV te zien was, was zijn vraag met het vele malen herhaalde antwoord een onmiskenbare echo van Joseph Goebbels’ beruchte rede in het Sportpalast in Berlijn op 18 februari 1943.
Niet voor niets waren het dit keer de Duitsers (DPA) die als eersten groot alarm sloegen na het zien van deze beelden.
Dit is niet de plaats om de betekenis van die Sportpalast-rede, tien jaar na Hilter’s Machtübernahme, (meer…)